Company Registration

१. कम्पनी ऐन के हो?

• नेपालको कम्पनी ऐन “कम्पनी ऐन, २०६३” हो।
• यो ऐनले कम्पनी स्थापना गर्ने, सञ्चालन गर्ने, लेखा, अडिट, दायित्व, शेयर इशु गर्ने, कम्पनी खारेज गर्ने आदि नियमहरू निर्धारित गर्दछ।
• ऐनले कम्पनीलाई “विभिन्न प्रकारका कम्पनी” को कानूनी परिभाषा र दर्ता आवश्यकता पनि दिन्छ।
• ऐन अन्तर्गत कम्पनीलाई लेखापरीक्षक (अडिटर) नियुक्त गर्नुपर्ने व्यवस्था छ।

२. कम्पनी कसरी दर्ता गर्ने?

कम्पनी दर्ता गर्नका लागि तलका सामान्य चरणहरू हुन्छन्:

(१) कम्पनी नाम रिजर्भ गर्नु

• सबैभन्दा पहिले तपाइँले प्रस्तावित कम्पनीको नाम चेक गर्न र रिजर्भ गर्न OCR (Office of Company Registrar) को वेबसाइटमा जानु पर्छ।
• नाम स्वीकृति एक पटक भएपछि त्यो नाम लगभग ३ महिनाका लागि सुरक्षित हुन्छ।

(२) दस्तावेज तयार गर्नु

• MOA (Memorandum of Association) र AOA (Articles of Association) तयार पार्नु पर्छ। (
• शेयरधनी र सञ्चालकहरूको जानकारी, नागरिकता/पासपोर्ट, ठेगाना प्रमाण आदि जम्मा गर्नुपर्छ।
• यदि विदेशी लगानीकर्ता छन् भने, Department of Industry (DOI) बाट स्वीकृति लिनुपर्ने हुन सक्छ।

(३) अनलाइन आवेदन दिने

• OCR को अनलाइन पोर्टलमा लगइन गरेर आवश्यक फारम भर्नु पर्छ (नाम स्वीकृती पछि हुनेछ)।
• MOA, AOA र अन्य कागजातहरू अपलोड गर्नुहोस्।

(४) दस्तावेज जाँच

• OCR ले पेश गरिएका दस्तावेजहरूको समीक्षा गर्छ। त्रुटि भए सुधारका लागि अनुरोध गर्न सक्छ।
• सबै कुरा ठीक भएमा, OCR कम्पनीलाई दर्ता प्रमाणपत्र दिन्छ।

(५) पोष्ट–दर्ता कामहरू

• कम्पनी दर्ता भएपछि, IRD (आन्तरिक राजस्व विभाग) मा PAN/VAT दर्ता गर्नु पर्छ।
• त्यस्तै, स्थानीय सरकार (वडा कार्यालय)मा व्यवसाय दर्ता (वार्ड दर्ता) पनि गर्नुपर्छ।
• बैंक खाता खोल्नु र कम्पनी छाप (स्ट्याम्प) बनाउनु पर्छ।

३. कति प्रकारका कम्पनी हुन्छन्?

कम्पनी ऐन २०६३ अन्तर्गत मुख्य रूपमा चार प्रकारका कम्पनीहरू मानिन्छन्:

Private Limited Company (निजी लिमिटेड कम्पनी)- शेयर सीमित हुन्छन्, शेयर सार्वजनिक रूपमा व्यापार हुँदैन। अधिकतम शेयरधनी संख्या र नियमहरू हुन्छन्।

Public Limited Company (सार्वजनिक कम्पनी)- शेयर सामान्य जनतामा जारी गर्न सकिन्छ, कम्तीमा केही संख्या शेयरधनी हुनुपर्छ।

Non-Profit Company - (मुनाफा वितरण नगर्ने कम्पनी)- सामाजिक, शैक्षिक, कल्याणकारी उद्देश्यका लागि, शेयरधनीलाई मुनाफा वितरण नहुने व्यवस्था।

Foreign Company (विदेशी कम्पनी)- विदेशी कम्पनीले नेपालमा आफ्ना शाखा कार्यालय खोल्न सक्छ वा पूर्ण स्वामित्व कम्पनी पनि खोल्न सक्छ।

४. कहाँ दर्ता गर्ने?

• कम्पनी दर्ता Office of Company Registrar (OCR) मा हुन्छ।
• अन्य दर्ता पछि, आन्तरिक राजस्व विभाग (IRD) मा PAN/VAT दर्ता गर्नुपर्छ।
• स्थानिय तह (वडा कार्यालय)मा व्यवसाय दर्ता पनि आवश्यक हुन्छ।

५. कति रकम लाग्छ?

कम्पनी दर्ता खर्चका मुख्य भागहरू तल छन्:

1. OCR दर्ता शुल्क (Government fee)

• यो तपाइँको प्राधिकृत पूँजी (authorized capital) मा निर्भर गर्दछ।
• उदाहरणका लागि, निजी कम्पनीका लागि:
• पूँजी – NPR १००,००० सम्म → शुल्क NPR 1,000
• NPR १००,००१–५,०००,००० → NPR 4,500
• NPR २५ लाखसम्म → NPR 9,500
• र त्यसभन्दा माथिका पूँजीका लागि थप वृद्धि हुन्छ।
• सार्वजनिक कम्पनीका लागि पनि पूँजी आधारमा शुल्क छ।

1. थप खर्चहरू

• कागजात प्रमाणिकरण, notary, MOA/AOA तयार पार्ने पेशेवर शुल्क: एजेन्ट वा कानुनी सल्लाहकार प्रयोग गर्दा व्यय बढ्न सक्छ।
• वार्ड दर्ता शुल्क (व्यवसाय दर्ता स्थानिय तहमा) पनि हुन्छ।
• बैंक खाता खोल्न र कम्पनी छाप बनाउन (stamp/seal) मा पनि खर्च हुन सक्छ।

1. कुल अनुमान

• केही बिज्ञानुसार, न्यूनतम सबै खर्च गरेर एक निजी लिमिटेड कम्पनी दर्ता गर्न लगभग NPR १६,५०० जति हुन सक्छ (सरकारी शुल्क + वार्ड + बैंक)।
• यदि पेशेवर (lawyer वा CA) प्रयोग गरिने हो भने, कुल खर्च NPR ३५,००० देखि २,००,००० सम्म हुन सक्छ।