Case: Forced Sexual Intercourse

Supreme Court, Joint Bench

Honorable Justice Shri Prakashman Singh Raut Honorable Justice Shri Kumar Regmi

Judgment 075-CR-1915

Case: Forced Sexual Intercourse

Mahendra Prasad Lawati's son, permanent resident of Panchthar District, Yasok V.D.C., Ward No. 4, currently residing at Kumyak Rural Municipality, Ward No. 1, Tika alias Chetan Lawati ................................. 1 Defendant

Versus

Government of Nepal, represented by the complaint of Man Narayan Sherma, resident of Panchthar District, erstwhile Mangjabung V.D.C., Ward No. 2 ............ 1 Respondent Plaintiff

Verdict Issued at Initial Level: Honorable Shri Prakash Kumar Kafle, Panchthar District Court. Judgment Date: January 27, 2011 (2067/10/13 B.S.).

Verdict Issued at Appellate Level: Honorable Justice Shri Uday Prakash Chapagain Honorable Justice Shri Mohan Raman Bhattarai, Ilam Appellate Court. Judgment Date: December 31, 2011 (2068/09/15 B.S.).

The present case, which falls under the jurisdiction of this Court as per Section 9(1) of the then prevailing Administration of Justice Act, 2048, and currently under Section 9(1) of the Administration of Justice Act, 2073, is presented with the following brief facts and the Court’s determination:

Factual Details (Tatwagata Behora)

1. A Site Inspection Report detailing that Chetan Lawati committed forced sexual intercourse with Name Changed: Selina Limbu on the western bed among two beds laid out in the east-facing room on the upper floor of Yam Lawati's house located in Yasok V.D.C., Ward No. 4, Panchthar District.

2. A First Information Report (Jaheri Darkhast) filed by Man Narayan Sherma stating that on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), his minor daughter, Name Changed: Selina Limbu, aged 14, was intercepted while she was returning from Yasok Market for work, and Chetan Lawati, son of Padam Lawati, aged approximately 19, residing in Yasok V.D.C., Ward No. 4, Panchthar District, forcibly seized her, dragged her, locked her in his house, subjected her to sexual abuse and torture, committed forced sexual intercourse, and kept her until the 28th. She managed to escape from his grip on the 28th. The complaint requests maximum legal punishment for the offender, along with reasonable compensation.

3. The victim, Name Changed: Selina Limbu's, detailed statement to the investigating officer stating that on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), as she was returning from Yasok Market, the offender Chetan Lawati ambushed her on the road, grabbed her hand and lifted her, saying, "I'm taking you." Despite her loud shouts, no one listened or offered help. His friends also assisted in pulling her and bringing her to his house. He then took her inside, confined her to a room, restrained her body, inflicted pain, threatened her with death if she screamed, and committed forced sexual intercourse from the 22nd until the night of the 27th. On the morning of the 28th, she fled under the pretense of going to the toilet and informed her parents, leading to the father's complaint. She requests action against the offender under the Muluki Ain (Rape Chapter) and maximum punishment, along with appropriate compensation.

4. The Medical Examination Report (Ch. No. 265, dated November 21, 2010 (2067/09/05 B.S.)) received from the District Health Office, Panchthar, Phidim, stating that the physical examination of Chetan Lawati on April 18, 2010 (2067/01/05 B.S.) showed no pinched wounds inside or outside his penis, no hair around his genitals, and no scratched wounds, scars, or marks on the rest of his body. The physical examination of Name Changed: Selina Limbu showed that her vaginal membrane (hymen) was torn, but the injury was old. There was no swelling around the vagina. Examination of the vaginal discharge showed no male semen. There were no scratches, injuries, or bruises on her body. It confirmed that sexual intercourse occurred and there was a possibility of pregnancy.

5. The statement of the Defendant, Chetan Lawati, to the authorized officer, stating that he got acquainted with Name Changed: Selina Limbu about three months prior. After their introduction, they communicated via mobile phone. They met on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) at Yasok Market. Since they were deeply in love, he suggested marriage, and she consented and willingly came to his house. Around 8 PM that evening, they had a traditional Limbu marriage ceremony with a priest (Devari), took photos, and applied vermillion. After eating, they went to the room, and when he caressed and kissed his wife, Name Changed: Selina Limbu, she became excited, and he committed intercourse. Sexual relations continued with mutual consent from the date of marriage (April 5, 2010 / 2066/12/22) until the morning after the night of the 27th. On April 11, 2010 (2066/12/28 B.S.), his wife went to her parental home accompanied by her sister as per their discussion. He only became aware when the police arrested him, that his father-in-law, Man Narayan Sherma, had filed a rape complaint. He denies committing forced sexual intercourse against her will. He also denies locking her up, threatening, or beating her. He does not know why her father filed the complaint.

6. The detailed statement of Jakendra Lawati stating that the Defendant Chetan Lawati had prior acquaintance with Name Changed: Selina Limbu. Since she came to Yasok Market on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), they got married by mutual agreement, and he (the witness) went to the complainant's house with gifts (koseli) to inform them as per the Limbu custom.

7. The detailed statement of Pravina Sherma Fiyak stating that she heard that on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), the Defendant Chetan Lawati forcibly grabbed her sister, Name Changed: Selina Limbu, from Yasok Market, dragged her to his house, locked her up, and forced a marriage around 9 PM, taking photos. On the 23rd, the Defendant's relatives came with gifts, informing them that "your daughter is now under our care" as per Limbuwan custom. When the mother refused the gifts and asked to speak to her daughter, the sister (victim) informed her that she was kept forcibly without consent. The witness visited the defendant's house on the 26th, met her sister, and was shocked to hear of the pain inflicted upon her. Being a woman, she was unable to extract her sister from the offender's clutches. She claims the Defendant Chetan Lawati inflicted torture and committed forced sexual intercourse every night from the 22nd until the 27th, and requests strict and maximum legal punishment.

8. The detailed statement of Sita Sherma stating that her daughter, Name Changed: Selina Limbu, was forcibly seized and dragged by the Defendant Chetan Lawati while she was shopping in Yasok Market, locked in his house, and subjected to torture and forced sexual intercourse from the 22nd to the 27th. She requests strict and maximum legal punishment and compensation for her daughter.

9. A Site Inspection Record prepared by Laxmi Sherma and others stating that the Defendant Tika alias Chetan Lawati forcibly seized and dragged the victim, Name Changed: Selina Limbu, from Yasok Market, locked her in his house, and committed forced sexual intercourse through threats, coercion, and torture from the 22nd to the 27th, committing an unjust act. They request strict and maximum legal punishment. (Same tenor of statement).

10. The detailed statement of Sarita Lawati, taken during the investigation on May 6, 2010 (2067/01/23 B.S.), stating that when her younger brother Chetan brought the complainant's daughter, Name Changed: Selina Limbu, home from Yasok Market on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), the father asked her brother, and he replied that they were in love and came to marry. When asked, the daughter-in-law also said they married willingly. They married according to Limbu custom, and the daughter-in-law went to her parental home with gifts. Since the daughter-in-law and brother lived together, sexual contact may have occurred; she is unaware. The daughter-in-law was not bound, confined, or beaten.

11. The detailed statement of Mahendra Bahadur Lawati, taken during the investigation, stating that when he asked his son Chetan, he said they were in love and married willingly. The daughter-in-law also confirmed they married willingly; he did not ask her age at the time. They called a priest and local people for the Limbu marriage ceremony, and the daughter-in-law went to her parental home with consent on April 11, 2010 (2066/12/28 B.S.). She was not confined or locked in a room.

12. The detailed statement of Jyoti Lawati, taken during the investigation, stating that she also went to Chetan Lawati’s house on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). They married with mutual consent. She, along with Jakendra Lawati, went to the girl's house with gifts. On April 11, 2010 (2066/12/28 B.S.), Name Changed: Selina Limbu went to her parental home as per the family's discussion. She later learned that the father, Man Narayan Sherma, suddenly filed a rape complaint with the police. She claims they married willingly and lived together harmoniously.

13. The detailed statement of Shantila Lawati, taken during the investigation on May 6, 2010 (2067/01/23 B.S.), stating that when her son Chetan brought the complainant's daughter, Name Changed: Selina Limbu, home from Yasok Market on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), the father asked her son, and he replied that they were in love and came to marry. When asked, the daughter-in-law also said they married willingly. They married according to Limbu custom, and the daughter-in-law went to her parental home with gifts. Since the daughter-in-law and son lived together, sexual contact may have occurred; she is unaware. The daughter-in-law was not bound, confined, or beaten.

14. The Indictment (Abhiyog Patra), dated May 7, 2010 (2067/01/24 B.S.), stating that based on the evidence, the Defendant Tika alias Chetan Lawati committed the offense under Section 3(3) of the Muluki Ain (Rape Chapter), contrary to Section 1, against the minor victim, Name Changed: Selina Subba (Sherma), aged 14. Therefore, legal action and punishment as per Section 3(3) of the Muluki Ain (Rape Chapter) is requested. Furthermore, the land belonging to the Defendant's father, Mahendra Bahadur Lawati, and grandfather, Bhim Bahadur Lawati, should be frozen to provide the victim with appropriate compensation from the Defendant's share, as per Section 10 of the same Act.

15. The Defendant Tika alias Chetan Lawati's statement to the Initial Court on May 7, 2010 (2067/01/24 B.S.), stating that he had known the complainant's daughter (Symbol No. 003) for six months. They spoke frequently by phone. They met in Magh 2066 B.S. (January/February 2010) near his aunt's house, and she told him they should marry soon. He advised against rushing as they were both minors who had just taken the S.L.C. exam. However, after the exam ended (March 20, 2010 / 2066 Chaitra 20), she came to his house on Chaitra 22 and insisted they marry. When his family inquired, she said she came willingly to marry. Following Limbu custom, they married with a priest around 8:30 PM on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). The marriage was attended by villagers and neighbors, and a small feast was held. On the 23rd, his father sent Jakendra Lawati and others with gifts to inform the parental home. He was preparing for a football tournament on the 23rd. He denies having sexual contact, even after marriage, with her consent, and denies committing forced sexual intercourse. He claims he does not know why she filed a false complaint. He states she went home on the 28th with her sister, as per family discussion, and denies committing forced sexual intercourse or having any sexual contact with her.

16. The Detention Order issued by the Initial Court on May 7, 2010 (2067/01/24 B.S.), stating that based on the evidence, the court found it impossible to immediately believe the defendant was innocent. Therefore, pending further investigation and evidence, the court ordered the Defendant to be released on cash bail of Rs. 19,000/- (nineteen thousand) or equivalent property bond, as per Muluki Ain, Ab. Ba. 118, Sections 5 and 10. If he fails to provide the bond, he shall be detained in custody according to law. The court also ordered the relevant Land Revenue Office to freeze the Defendant's share of the land listed on the property deed for compensation under Section 10(G) of the Muluki Ain (Rape Chapter).

17. In compliance with the order of May 7, 2010 (2067/01/24 B.S.), the Defendant Tika alias Chetan Lawati submitted a property bond of Rs. 19,000/- using a plot of land registered under the name of Shantila Lawati in Yasok V.D.C., Ward No. 4, Panchthar District, and was released on date (Tarik).

18. In compliance with the order of the Initial Court of May 7, 2010 (2067/01/24 B.S.), up to 1/5th of the land registered under the name of the Defendant’s father, Mahendra Bahadur Lawati, in Yasok V.D.C., Ward No. 2(G), Panchthar District, was frozen for potential compensation under Muluki Ain, Rape Chapter, Section 10(G), as per the letter (Ch. No. 1235) from the Ilam Appellate Court dated May 10, 2010 (2067/01/27 B.S.).

19. The Order of the Ilam Appellate Court dated August 4, 2010 (2067/04/20 B.S.), stating that based on the complaint, the statement of the 14-year-old victim, and the Defendant's initial admitting statement, the Defendant Chetan Lawati appears to be guilty as charged. Therefore, the Initial Court's order of May 7, 2010 (2067/01/24 B.S.), which allowed release on Rs. 19,000/- bail (instead of detention for further proceedings as per Muluki Ain, Ab. Ba. 118, Section 2), is found to be incorrect and is hereby revoked. The bail amount shall be returned to the Defendant, and he shall now be detained in judicial custody as per Muluki Ain, Ab. Ba. 118, Section 2, for further proceedings, with provision for daily subsistence allowance (Sida).

20. The Testimony (Bakpatra) of the Victim, Name Changed: Selina Subba, before the Initial Court on July 14, 2010 (2067/03/30 B.S.), stating that she left home at 8:30 AM on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) and reached Yasok Market around 11 AM. While returning after buying goods, she met the Defendant Chetan Lawati and his friends on the road. They intercepted her and took her toward Chetan Lawati’s house, saying they would marry her. She accompanied them to the Defendant's house. Upon arrival, she was kept in a room, and a formal Limbu marriage ceremony took place with a priest, vermillion, and a feast, witnessed by villagers. After the wedding, she ate and retired to the room. The Defendant was downstairs. The marriage was around 8 PM. On the night of the 22nd, after the Defendant brought food and she had eaten, the Defendant Tika alias Chetan Lawati came into the room, and they had sexual intercourse once, and then slept. She stayed at the Defendant’s house all day on the 23rd. Chetan brought her food; she only left the room for the toilet. He had sexual intercourse with her again on the night of the 23rd. The Defendant went out somewhere on the 23rd; she is unaware of his location. Sexual intercourse continued between them on the 24th, 25th, 26th, and 27th. She did not leave the house on the 26th and 27th. On April 11, 2010 (2066/12/28 B.S.), she went towards her parental home in Mangjabung around 11 AM and arrived around 3 PM. Upon arrival, she narrated the entire event to her mother and father. She and her sister went to Jhapa and returned with her father on April 13, 2010 (2066/12/30 B.S.). She confirmed signing the police statement but said the details in that statement were not read back to her before she signed it. She asserts that she did not consent to the marriage. This is the continuation of the "Factual Details" and the start of the "Arguments" section of the Supreme Court judgment.

Here is the translation, maintaining the itemized legal style of the original Nepalese court document, with B.S. dates converted to A.D.:

21. The Testimony (Bakpatra) of the Complainant, Man Narayan Sherma, before the Initial Court on July 14, 2010 (2067/03/30 B.S.), stating that he was in Darjeeling, India, on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). The Defendant committed the rape. He learned of the incident by phone call from his wife, Sita Sherma, while he was returning to Nepal at Kakarvitta. He did not witness the event. He filed the complaint based on what he heard. He affirmed that the details in the complaint were correct and the signature was his.

22. The Testimony (Bakpatra) of Shantila Lawati before the Initial Court on July 14, 2010 (2067/03/30 B.S.), stating that she was at her home on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). The Defendant Chetan Lawati did not commit forced sexual intercourse. The marriage was consensual, done with the daughter-in-law's permission after inquiry. She conducted the marriage ceremony with the Defendant by mutual consent. The police statement was read back to her by the court, and she affirmed the content and signature were hers. The marriage between her son Chetan and the victim took place in the evening of April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), with neighbors and villagers invited to the feast. They inquired with the daughter-in-law, and only after she consented was the marriage performed. They were sent to the daughter-in-law's parental home on April 6, 2010 (2066/12/23 B.S.) with gifts (Koseli) accompanied by Jakendra Lawati and Jyoti Lawati. Chetan and Selina married willingly, not by force. She was not asked about the age at that time.

23. The Testimony (Bakpatra) of Mahendra Bahadur Lawati before the Initial Court on July 14, 2010 (2067/03/30 B.S.), stating that he was at his market house in Yasok on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). His son brought the victim when she came to the market; the victim came to the house willingly shortly before. His son did not forcibly bring her, lock her up, or commit forced sexual intercourse. They married according to Limbu tradition on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). The girl was asked, and she consented to the marriage. In Limbu custom, age does not matter. Since the girl consented when asked, the marriage was performed. The girl's (daughter-in-law's) sister and brother-in-law visited on the 27th, and the girl went to her parental home the next day, the 28th, with their consent. After this, the parents, sister, and brother-in-law influenced and coerced the victim to deny the marriage and file the false complaint and statement.

24. The Testimony (Bakpatra) of Sita Sherma before the Initial Court on July 14, 2010 (2067/03/30 B.S.), stating that she heard the Defendant Tika alias Chetan Lawati committed forced sexual intercourse. Four people came from the Defendant's house and informed her of the marriage, which is how she learned her daughter was married and was at the Defendant's house. They came with gifts as per Limbu custom. When she asked for contact with her daughter, she spoke to the victim. The daughter told her the marriage happened without her consent. The next day, she sent two people to the Defendant's house, but they were not allowed to meet the daughter and returned. Her daughter returned home on the 28th. She then informed her husband, and she, her daughter, and her husband (the Complainant) came to the police to file the complaint.

25. The Testimony (Bakpatra) of Laxmi Sherma before the Initial Court on July 14, 2010 (2067/03/30 B.S.), stating that she was in Dharan on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). She came home on April 14, 2010 (2067/01/01 B.S.) after the victim returned to her parental home and heard about the incident from neighbors. They said the Defendant committed the act by force. She did not see any wounds on the victim's body. She did not meet the victim. The victim was 13 and is now 14. She was not of marriageable age. In their Limbu custom, marriage occurs only after reaching the proper age; she is unaware of child marriage customs.

26. The Testimony (Bakpatra) of the Defendant's Witness, Jang Lawati, before the Initial Court on July 14, 2010 (2067/03/30 B.S.), stating that the marriage took place on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) according to Limbu custom. The victim came to Yasok Market that morning. The marriage was based on the mutual consent of the boy and girl, performed with a priest (Fedangma). Photos can be provided. He was among those who inquired if the victim consented to the marriage, and she agreed. He claims the complaint and statement of the Complainant and Victim are false. He, along with Jakendra Lawati and Jyoti Lawati, went to inform the parental home about the marriage. The Defendant should be acquitted.

27. The Testimony (Bakpatra) of the Defendant's Witness, Laxmi Khatri, before the Initial Court on July 15, 2010 (2067/03/31 B.S.), stating that she is a neighbor of the Defendant and attended the wedding ceremony on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) at 8/9 PM. The marriage was according to Limbu custom. She was among those who asked the victim if she consented, and the victim replied that they were in love and came to marry willingly. The marriage was consensual. The Defendant did not commit the offense as charged and should not be punished. The marriage was performed according to Limbu traditions.

28. The Testimony (Bakpatra) of Sushila Fiyak before the Initial Court on July 15, 2010 (2067/03/31 B.S.), stating that, according to the victim, the Defendant committed forced sexual intercourse. The police statement and signature are correct. She learned of the victim's disappearance on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) when the victim's mother informed her; the mother only mentioned the disappearance, not the marriage. Committing sexual intercourse with a minor is not permitted by law, and their Limbu tradition also requires marriage after reaching the proper age. She requests strict action against the Defendant.

29. The Testimony (Bakpatra) of Pravina Sherma (Fiyak) before the Initial Court on July 15, 2010 (2067/03/31 B.S.), stating that she was at home on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). She was unaware of the incident at the time. She came to her parental home on March 25 (Chaitra 25) after her mother, Sita Sherma, called and asked her to come and inquire about her sister, the victim, who had allegedly been forcibly married and taken by the Defendant. Her mother provided the phone number of the Defendant's house, and she called the victim on the 24th. The victim told her she was kept by force. That was the extent of their conversation. Her mother sent her and her husband to see her sister on April 9, 2010 (2066/12/26 B.S.). They reached Yasok around 10 AM, summoned her sister through another person, met her, and spoke. Since the marriage was forced, they returned without going to the Defendant's house.

30. The Testimony (Bakpatra) of the Defendant's Witness, Ritu Sherma, before the Initial Court on July 15, 2010 (2067/03/31 B.S.), stating that she saw the victim leaving for Yasok Market on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.). She learned of the marriage according to their caste customs on April 6, 2010 (2066/12/23 B.S.), when people came to Mangjabung to inform them. She was aware that the victim and the Defendant had been acquainted for 6 or 7 months. The marriage and sexual intercourse were not forced.

31. The Testimony (Bakpatra) of Jyoti Lawati before the Initial Court on July 15, 2010 (2067/03/31 B.S.), stating that she was at home on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) and attended the wedding in the evening. The Defendant Chetan Lawati did not commit forced sexual intercourse; a marriage took place. She does not know why the victim made such a statement (to the police). The victim was living there and carrying out daily tasks willingly. She, along with Jakendra Lawati, went to inform the parental home about the marriage. The victim was not locked in a room. The details and signature on the police statement are hers.

32. The Testimony (Bakpatra) of Jakendra Lawati before the Initial Court on July 15, 2010 (2067/03/31 B.S.), stating that he, as a neighbor and elder, attended the wedding when he heard the Defendant and Victim were marrying. When they inquired, both the Defendant and Victim stated they married willingly and by consent. The marriage was formalized according to Limbu custom with a priest and vermillion. Photos were taken. Villagers and neighbors gathered when they came to marry willingly. When asked, they said they had been in love for 6 months and came by consent. The wedding was around 8 PM, and they had a small feast. The Defendant did not forcibly marry the Victim or commit sexual intercourse. He returned home after the wedding. The next day, April 6, 2010 (2066/12/23 B.S.), he went with his friend Jyoti Lawati to the Victim’s parental home in Mangjabung with gifts to inform them as per Limbu custom. The Victim came willingly to marry the Defendant. Her police statement is false, made only to support the complaint. He is unaware of other matters besides the marriage.

33. Eleven wedding photographs of the Defendant Tika alias Chetan Lawati and the Victim were submitted by the Defendant Chetan Lawati on July 15, 2010 (2067/03/31 B.S.) and included in the file.

34. The Judgment of the Initial Panchthar District Court on January 27, 2011 (2067/10/13 B.S.) stating that since the marriage appeared to be by the consent of the boy and girl, the Defendant is acquitted of the charge of forced sexual intercourse. However, since the girl was only 14 years old at the time of marriage, the Defendant Tika alias Chetan Lawati is fined Rs. 10,000/- under Section 2(3) of the Muluki Ain (Marriage Chapter) for marrying a person under the marriageable age.

35. The Appeal filed by the Government of Nepal at the then Ilam Appellate Court, stating that the victim was a minor under 14 years of age, and the Defendant Chetan Lawati forcibly took her, confined her, pretended to marry her without her or her parents' consent, and committed forced sexual intercourse until the 27th. This is confirmed by the Complaint, Site Inspection Report, Victim's Medical Report (torn hymen/sexual contact/pregnancy possibility), Victim's initial statement, Defendant's statement, and the testimonies of witnesses and locals. As the Initial Court's judgment, which acquitted the Defendant based on illegal reasoning without analyzing the criminal act committed in contravention of Section 1 of the Muluki Ain (Rape Chapter), is erroneous and subject to revocation, the appeal requests that the judgment be revoked and the Defendant be punished as per the indictment.

36. The Appeal filed by the Defendant Tika alias Chetan Lawati at the then Ilam Appellate Court, stating that the Defendant denies the charge. The girl insisted on marrying him and willingly came to his house, stating she came to marry by mutual consent. The marriage was performed based on her insistence and the advice of guardians, without his full consent. The photos clearly show how happy the victim was during the marriage. Witness Ritu Sherma testified that the victim was over 16 years old. She stayed for 7 days and then went to her parental home, but has not returned. She was influenced by her father to file a false complaint and statement. The documents do not prove he forcibly married the victim. Given the circumstances, he did not contravene Section 2(3) of the Muluki Ain (Marriage Chapter). The Panchthar District Court's judgment of January 27, 2011 (2067/10/13 B.S.) is not legally or justly sound, as it failed to examine and interpret the fact that he married her based on her own desire and only fined him Rs. 10,000/-. Therefore, he requests that the said judgment be overturned and that a judicial decision be issued for his acquittal from the charged offense.

37. The Order of the then Ilam Appellate Court, dated November 7, 2011 (2068/07/22 B.S.), noting the dual appeals filed by the Plaintiff, the Government of Nepal, and the Defendant, Tika alias Chetan Lawati, and ordering that the details of the respective appeals be shared with the opposing parties and submitted as per the rules.

38. The Judgment issued by the then Ilam Appellate Court on December 31, 2011 (2068/09/15 B.S.), stating that the Initial Panchthar District Court's judgment of January 27, 2011 (2067/10/13 B.S.), which acquitted the Defendant and only fined him Rs. 10,000/- under Muluki Ain, Marriage Chapter, Section 2(3), is found to be incorrect and is hereby overturned. It is determined that the Defendant Tika alias Chetan Lawati committed the offense as charged in the indictment. Sentence: The Defendant is sentenced to 8 (eight) years imprisonment under Muluki Ain, Rape Chapter, Section 3(3). Compensation: The Victim, Name Changed: Selina Subba (Sherma), is entitled to receive Rs. 50,000/- (fifty thousand) compensation from the Defendant Chetan Lawati, as per Muluki Ain, Rape Chapter, Section 10(G). The Defendant's appeal is dismissed.

39. The Appeal filed by the Defendant Tika alias Chetan Lawati at this Supreme Court, stating that the Appellant was only 16 years old at the time of marriage. As per the Convention on the Rights of the Child, 1989, and Nepalese law (Civil Procedure Code, 2074, Children's Act, 2075, Section 2(J)), a person under 18 is a minor. Since the Appellant was a minor (16) at the time of marriage, he should be entitled to legal leniency and relief regarding the fine imposed by the Panchthar District Court. The Ilam Appellate Court's decision, which ignored this point and sentenced him to 8 years imprisonment and Rs. 50,000/- compensation, is flawed. Despite no substantive evidence proving the charge against him, the Ilam Appellate Court treated the non-consensual marriage (which was a result of their 6-month relationship and her desire to marry) as invalid and ruled as if the forced sexual intercourse was proven by evidence, thus issuing an unjust and judicially unprincipled decision. He requests that the Ilam Appellate Court's decision be revoked and that he be acquitted of the charged offense.

40. The Order issued by this Court on July 6, 2020 (2077/03/23 B.S.), noting that a mediation document was submitted during the hearing showing that the Complainant's daughter, Name Changed: Selina Subba (Sherma), and the Appellant/Defendant Chetan Lawati reached a settlement in a divorce case. Given the legal provision in Muluki Ain, Marriage Chapter, Section 2(3), which states that marrying a woman between the ages of 14 and 18 is punishable by up to six months imprisonment or a fine of up to Rs. 10,000/-, or both, the interpretive question of whether forced sexual intercourse is applicable is debatable. As the decision of the Ilam Appellate Court dated December 21, 2011 (2068/09/05 B.S.) requires consideration, the Court ordered the Respondent to be summoned as per Section 140(3) of the Muluki Criminal Procedure Code, 2074, and the case to be submitted as per the rules after their appearance or the expiry of the time limit.

41. In compliance with the order of this Court dated July 11, 2021 (2078/03/27 B.S.), the file of the divorce case filed by the Victim, Name Changed: Selina Subba (Sherma), against the Appellant/Defendant Tika alias Chetan Lawati at Jhapa District Court, which was settled by mutual agreement on September 9, 2012 (2069/05/25 B.S.), was included as evidence in the file.

42. In compliance with the order of this Court dated August 31, 2021 (2078/05/16 B.S.), written arguments (Likhit Bahas Note) from the legal practitioners of both the Plaintiff and the Defendant were submitted and included in the file.

43. Argument of the Appellant's Counsel: (Already provided in the previous turn, summarized below for context) The present case, having been duly scheduled and presented before the bench, was examined, including the documents attached to the file.

The learned Senior Advocates, Shri Harihar Dahal, Shri Love Kumar Mainali, and Shri Narendra Prasad Pathak, along with the learned Advocate Shri Pravin Pandak, representing the Appellant/Defendant Tika alias Chetan Lawati, presented the following arguments:

• There was a love relationship between the Defendant and the Victim, leading to a marriage by mutual consent.
• The marriage took place on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.), and Limbu cultural rituals were performed.
• The Victim and Defendant acted Voluntarily, Knowingly, Willingly, and Consciously. It was not forced sexual intercourse.
• Testimony from the Victim's mother and aunt confirms the marriage and exchange of gifts (Koseli).
• The Medical Report (old torn hymen, no recent injury) and the fact they lived together for 7 days suggest marriage, not rape.
• The Divorce Settlement (September 10, 2012 / 2068/05/26 B.S.) confirms this was an incident of child marriage.

The Appellate Court's decision was superficial; justice requires consideration of all facts and principles.

44. Arguments by the Plaintiff (Government of Nepal)

On behalf of the Plaintiff, the Government of Nepal, the Joint Attorney General, Shri Ishwari Banjade, presented the following arguments:

• The victim's father, Man Narayan Sherma, supported and testified in court regarding the specific complaint (Kitani Jaheri) that the Defendant Chetan Lawati took the victim to his house, confined her, and committed forced sexual intercourse from April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) to the night of the 27th.
• The Victim's mother, Sita Sherma, and sister, Pravina Sherma Fiyak, also supported the initial statement (Mooka ko Kagaj) and testified in court.
• The Victim testified in court that the marriage and intercourse occurred without her consent and that she stayed at the offender's house from the 22nd to the 27th and went to her parental home on the 28th.
• The Defendant's initial statement (Mooka ko Bayan) and his court testimony support the fact that he married the victim and had consensual sexual intercourse (Karani Linu Dinu) while living together from the 22nd to the 27th.
• The evidence confirms the Victim's date of birth (June 27, 1996 / 2053/03/13 B.S.) meaning she was only 14 years old on the date of the incident.
• Since the Defendant lured and enticed the minor victim, trapped her in a love relationship, completed a marriage ritual, took her to his house, and had intercourse with her from the 22nd to the 27th, the facts are proven.
• Therefore, the Ilam Appellate Court's judgment, which sentenced the Defendant to 8 years imprisonment under Section 3(3) of the then prevailing Muluki Ain (Rape Chapter) and ordered Rs. 50,000/- compensation to the victim, should be upheld (Sadar).

45. Summary of Case Progression

• Charge: Forced sexual intercourse under Section 3(3) of the Muluki Ain (Rape Chapter).
• Initial Panchthar District Court (Jan 27, 2011): Acquitted of rape, but fined Defendant Rs. 10,000/- for child marriage (under 14) under Muluki Ain, Marriage Chapter, Section 2(3).
• Ilam Appellate Court (Dec 31, 2011): Overturned Initial Court. Found Defendant guilty of forced sexual intercourse. Sentenced to 8 years imprisonment and ordered Rs. 50,000/- compensation.
• Supreme Court: Defendant Tika alias Chetan Lawati filed an appeal against the Appellate Court's decision.

46. Question for Determination

Based on the facts and arguments presented above, the Court must decide whether the Ilam Appellate Court's decision is correct and whether the appeal filed by the Defendant Chetan Lawati can be granted.

47. Consideration for the Decision

• The complaint alleges the Defendant took the 14-year-old victim to his house on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) by claiming marriage and committed forced sexual intercourse until the 27th.
• The Victim’s statements, the Defendant's statements, and witness testimonies confirm that she was intercepted, taken to the Defendant's house, and a formal Limbu customary marriage ceremony took place with a priest, vermillion, etc. People present stated the marriage was by mutual consent.
• The Medical Report noted the hymen was torn, but the injury was old, and confirmed sexual intercourse with the possibility of pregnancy.
• The establishment of a marital status is supported by: the Marriage Registration Certificate (No. 231, dated September 4, 2012 / 2069/05/19 B.S.), the divorce petition filed by the Victim, and the Divorce Settlement reached at Jhapa District Court on September 10, 2012 (2069/05/26 B.S.).
• The evidence, including the divorce petition, suggests that the Defendant did not take the victim with the intent to commit rape, but that both went by mutual agreement with the intention to marry, and a marriage was performed according to Limbu tradition, with the complaint arising later due to family conflict.

48. Judicial Analysis on Proof

• The core principle of criminal law is that the offense must be established beyond a reasonable doubt. Guilt cannot be established based on conflicting or doubtful evidence.
• The evidence above confirms that a love relationship existed and a marriage by mutual consent took place, evidenced by their statements, the Marriage Registration Certificate, and the divorce settlement.
• The Plaintiff's claim that the Defendant lured her to commit forced sexual intercourse is not substantiated by concrete factual evidence. It appears their relationship was converted into a marital bond by agreement, and they lived together as husband and wife.

49. Judicial Analysis on Juvenile Justice and Age

• The court must consider the psychological aspect of sexual desire in children who enter puberty early.
• Mechanically interpreting the law to impose severe punishment on minors for consensual sexual relationships (intercourse) with a small age gap (except where improper influence is involved) would not be judicious or equitable.
• The court references the concept of Affirmative Defense for juveniles in other jurisdictions, such as the POCSO Act in India and the "Romeo and Juliet" laws in the US, which recognize consensual relationships between young people and prioritize Juvenile Justice.

50. Conclusion on Circumstances

• Given the existing love relationship, the marriage by consent (Defendant aged 17, Victim aged 14), and the established marital status, sentencing the Defendant to a harsh penalty without a proper analysis of all the circumstances would not serve the purpose of justice.

51. Legal Status of the Marriage

• The incident occurred on April 5, 2010 (2066/12/22 B.S.) under the then prevailing Muluki Ain. Section 2 of the Marriage Chapter stated that a marriage with a minor was voidable (Badar Garna Sakine), not automatically void (Swataha Badar).
• Since a traditional marriage took place, a Registration Certificate was obtained, and they subsequently divorced, a marital status was established.
• Therefore, punishing the sexual intercourse that occurred during this marital state under Section 3(3) of the Rape Chapter (which deals with non-marital rape) is not legally tenable.

52. View on Marital Sexual Contact

• Sexual intercourse between a married couple, if by mutual consent, is not a criminal act.
• Therefore, viewing sexual contact between this married couple (who agreed to live together) as anything other than mutual consent/emotion and imposing a harsh sentence for forced sexual intercourse is not judicious.
• The Muluki Ain provided a lesser penalty for Marital Rape under Section 3(6) of the Rape Chapter.

53. Establishing the Offense and Sentencing

• The Victim's statement to the police and the Initial Court indicated that the Appellant/Defendant had sexual intercourse without her consent.
• Section 1 of the Muluki Ain (Rape Chapter) defined an act of sexual intercourse without a woman's consent as forced sexual intercourse. Therefore, the Appellant/Defendant's action is deemed to be a criminal act of forced sexual intercourse.
• Since a marital relationship was established (and not annulled until the divorce), the offense is treated as Marital Rape under Section 3(6) of the Muluki Ain (Rape Chapter), which prescribes a penalty of three to six months imprisonment.
• Furthermore, considering the Defendant's age (17) at the time of the incident (minor under current law), Section 45(4) of the Muluki Criminal Code, 2074, mandates a sentence reduction to two-thirds (2/3) of the prescribed penalty.
• Penalty Calculation: 3 months minimum sentence $\times$ 2/3 (reduction for minor) = 2 months imprisonment.

54. Final Conclusion

Based on the aforementioned reasons, laws, and judicial precedents:

• The criminal act of forced sexual intercourse is established (due to lack of consent, despite the marital status).
• The punishment is determined to be two-thirds (2/3) of the minimum sentence applicable for a husband committing forced sexual intercourse with his wife.
• The final penalty is set at 2 (two) months imprisonment.

The Supreme Court partially overturned the Appellate Court's decision, resulting in a significant reduction in the penalty and compensation awarded against the Appellant/Defendant, Tika alias Chetan Lawati.

Sentencing Modification (Action 1)

• Final Sentence: The Appellant/Defendant Tika alias Chetan Lawati was sentenced to 2 (two) months imprisonment.
• Instruction to Lower Court: The Initial Panchthar District Court was instructed to cancel the previous record of 8 (eight) years imprisonment (set by the Appellate Court) and record the sentence as 2 months imprisonment.
• Basis: This sentence was derived by treating the act as Marital Rape (under Muluki Ain, Rape Chapter, Section 3(6) – minimum 3 months) and then applying a two-thirds (2/3) reduction because the Defendant was a minor (aged 17) at the time of the incident ($3 \text{ months} \times 2/3 = 2 \text{ months}$).

2. Immediate Release (Action 2)

• Custody Status: The Court noted that the Appellant/Defendant had been in custody since February 4, 2019 (2075/11/22 B.S.).
• Order: Since the Defendant had already completed more time than the final 2-month sentence determined by the judgment, the respective prison office was instructed to immediately release Tika alias Chetan Lawati from custody (provided there were no other pending cases against him).

3. Compensation Adjustment (Action 3)

• Final Compensation: The compensation amount payable to the Victim, Name Changed: Selina Subba (Sherma), was reduced from the Rs. 50,000/- set by the Appellate Court to Rs. 25,000/- (twenty-five thousand).
• Instruction to Lower Court: The Initial Panchthar District Court was instructed to arrange for the collection and disbursement of the Rs. 25,000/- compensation amount to the Victim according to law.

4. Administrative Orders (Actions 4 & 5)

• The judgment was ordered to be officially communicated to both the Appellant/Defendant and the Office of the Attorney General.
• The final judgment copy was ordered to be uploaded electronically and the case file submitted to the archives.

सर्वोच्च अदालत,

संयुक्त इजलास माननीय न्यायाधीश श्री प्रकाशमान सिंह राउत

माननीय न्यायाधीश श्री कुमार रेग्मी

फैसला ०75-CR-1915

मुद्दाः- जबरजस्ती करणी।

महेन्द्रप्रसाद लावतीको छोरा, जिल्ला पाँचथर, यासोक गा.वि.स., वडा नं. ४ हाल पुनरावेदक कुम्याक गाउँपालिका, वडा नं. १ बस्ने टिका भन्ने चेतन लावती .................................१ प्रतिवादी

विरुद्ध

जिल्ला पाँचथर, साबिक माङ्‌जाबुङ गा.वि.स., वडा नं. २ बस्ने मननारायण शेर्माको जाहेरीले नेपाल सरकार ....................................................................................................१ प्रत्यर्थी वादी

सुरु तहमा फैसला गर्नेः

माननीय श्री प्रकाशकुमार काफ्ले पाँचथर जिल्ला अदालत फैसला मितिः २०६७/१०/१३

पुनरावेदन तहमा फैसला गर्नेः

माननीय न्यायाधीश श्री उदयप्रकाश चापागाई माननीय न्यायाधीश श्री मोहनरमण भट्टराई पुनरावेदन अदालत इलाम फैसला मितिः २०६८।९।१५

तत्काल प्रचलित न्याय प्रशासन ऐन, २०४८ को दफा ९(१) तथा हालको न्याय प्रशासन ऐन, २०७३ को दफा ९(१) बमोजिम यस अदालतको अधिकारक्षेत्रभित्र पर्ने भई दायर हुन आएको प्रस्तुत मुद्दाको संक्षिप्त तथ्य एवम् यस अदालतको ठहर यसप्रकार रहेको छः-

तथ्यगत बेहोरा

1= जिल्ला पाँचथर, यासोक गा.वि.स., वडा नं. ४ स्थित याम लावतीको घरको माथिल्लो तल्लाको पूर्वपट्टिको कोठामा २ वटा खाटमा ओछ्‌यान लगाएको सो खाटहरुमध्ये पश्चिमप‌ट्टिको खाटमा चेतन लावतीले नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुलाई जबरजस्ती करणी गरेको भन्ने बेहोराको घटनास्थल मुचुल्का ।

2= मेरी नाबालिग छोरी वर्ष १४ की नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुलाई यासोक बजारमा काम विशेषले गएका बखत पारी मिति २०६६।१२।२२ गतेको दिन पाँचथर जिल्ला, यासोक गा.वि.स., वडा नं. ४ बस्ने पदम लावतीको छोरा अन्दाजी वर्ष १९ को चेतन लावतीले घर फर्किन नदिई पक्रेर घिसार्दै जबरजस्ती जोरजुलुमकासाथ लगेर निजको घर ढोकामा थुनी यौन दुराचार गरी यातना दिंदै जबरजस्ती करणी गर्दै ऐ. २८ गतेसम्म राखेको अवस्थामा निजका पञ्जाबाट भागेर फुत्किएर आएको हुँदा जबरजस्ती करणी गर्ने अपराधीमाथि कानूनबमोजिम हदैसम्म दण्ड सजाय गरी मनासिब क्षतिपूर्ति दिलाई पाउँ भन्नेसमेत बेहोराको मननारायण शेर्माको जाहेरी दरखास्त ।

3= निज अपराधी चेतन लावतीले मलाई मिति २०६६।१२।२२ गते यासोक बजारबाट घर जाँदै गर्दाका बखत बाटोमा ढुकेर बसी म तिमीलाई लान्छु भनेर मेरो हातमा समातेर उचाल्दै गर्दा हल्लाखल्ला गर्दा कसैले पनि मेरो कुरा सुनेन, कसैले सहारा दिएन, निजका साथीहरुले पनि मलाई तानेर निजको घरमा पुऱ्याई दिएपछि निजले आफ्नो घरमा लगी, कोठामा थुनी, शरीर बन्धक गरी दुःख पीडा दिई डरत्रास देखाई कराएमा मारिदिन्छु भन्दै मिति २०६६।१२।२२ गतेदेखि ऐ. २७ गते रातिसम्म जबरजस्ती करणी गरेको र २८ गते बिहान ट्वाइलेट जाने बहाना गरी भागेर घरमा गएर बाबाआमालाई निज अपराधीले गरेका क्रियाकलापहरु भनेपछि बाबाले जाहेरी दिएको हो। निज अपराधीलाई मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलबमोजिम कारवाही गरी हदैसम्म सजाय गरी उचित क्षतिपूर्ति दिलाई पाउँ भन्नेसमेत बेहोराको नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुको अनुसन्धान अधिकारी समक्षको घटना विवरण कागज।

4= मिति २०६७।०१।५ गतेको चेतन लावतीको शारीरिक परीक्षण हुँदा निजको लिङ्गको भित्र र बाहिर पिल्सिएको घाउ नभएको, निजको गुप्ता‌ङ्गको छेउछाउमा रौं नभएको, शरीरको अरु भागमा चिथोरिएको घाउ, दाग नभएको र नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुको शारीरिक परीक्षण हुँदा निजको योनिको झिल्ली च्यातिएको तर पुरानो भइसकेको, योनि वरिपरि सुनिएको छैन, योनी श्रावको जाँच गरी हेर्दा पुरुषको विर्य नदेखिएको, निजको शरीरको भागमा कोतरिएको चोटपटक निलडाम नभएको, यौनसम्पर्क भएको, गर्भधारण हुनसक्ने संभावना रहेको भन्ने बेहोराको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय पाँचथर, फिदिमको च.नं. २६५ मिति २०६७।०९।०५ को पत्रबाट प्राप्त शारीरिक परीक्षण प्रतिवेदन ।

5= आजभन्दा करिब ३ महिना अगाडिदेखि नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुसँग चिनजान भएको थियो। परिचय भएपश्चात् हामी २ जनाबीच मोबाइलबाट गफ भइरहन्थ्यो। निजसँग मिति २०६६।१२।२२ गतेको दिन यासोकबजारमा भेट भयो। हामीबीच गहिरो प्रेम परिसकेकोले मैले अब हामी विवाह गरौं भन्दा सहमति भई निज आफैं मेरो घरमा गएको, बेलुका अन्दाजी ८ बजेको समयमा हाम्रो लिम्बु संस्कार अनुसार विवाह लगन गर्ने देवारीले लगन गयौँ। फोटो पनि खिचायौं। सिन्दुर पोते गौँ। खानपिन सकिएपछि कोठा गएपछि मैले श्रीमती नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुलाई सुम्सुम्याउँदा, मुखमा चुम्बन गर्दा उत्तेजित भइन्, मैले करणी गरें। हामीले विवाह गरेको मिति २०६६।१२।२२ देखि २७ गते रातिको बिहानसम्म हामी दुइ जनाकै सहमतिले शारीरिक सम्बन्ध भईरह्यो। मिति २०६६।१२।२८ गते निज श्रीमती मेरो सल्लाह अनुसार निजकी दिदीको साथमा माइत गएकी थिइन्। एक्कासी ससुरा मननारायण शेर्माले छोरीलाई जबरजस्ती करणी गरेको भनी मेरो नाममा प्रहरीमा जाहेरी दिएको रहेछ प्रहरीले आई पक्राउ गर्दा मात्र थाहा पाएँ। मैले निजको इच्छा विपरीत जबरजस्ती करणी गरेको होइन। कोठा थुनेको पनि होइन। धाक, धम्की, कुटपिट पनि गरेको होइन निजको बाबुले किन जाहेरी दिए थाहा भएन भन्नेसमेत बेहोराको प्रतिवादी चेतन लावतीको अधिकारप्राप्त अधिकारीसमक्षको बयान कागज ।

6= प्रतिवादी चेतन लावतीको नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुसँग पहिलादेखि नै चिनजान भएको थियो। मिति २०६६।१२।२२ गते निज यासोकबजार आएकीले निजहरुको सल्लाहले नै विवाह गरी बसेको र लिम्बुहरुको संस्कार अनुसार सोको जानकारी दिन कोसेली लिएर मसमेत जाहेरवालाको घरमा गएको थिएँ भन्नेसमेत बेहोराको जकेन्द्र लावतीको घटना विवरण कागज।

7= मिति २०६६।१२।२२ गते मेरी बहिनी नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुलाई प्रतिवादी चेतन लावतीले यासोक बजारबाट जबरजस्ती समातेर घिसार्दै घरमा लगी थुनी सोही रातको अन्दाजी ९ बजेको समयमा जबरजस्ती विवाह गराएर फोटो पनि खिचाएको भन्ने कुरा सुनेकी हुँ। ऐ. २३ गतेका दिन निज प्रतिवादीका आफन्तहरुले हाम्रो लिम्बुवान संस्कार अनुसार कोशेली दिएर तपाईको छोरी हाम्रो जिम्मामा छन् भनी जानकारी दिएपछि आमाले कोशेली लिन इन्कार गरी छोरीसँग कुरा गराइदिनु भन्दा बहिनीसँग कुरा हुँदा सहमति मन्जुरी बेगर जबरजस्ती बहिनीलाई राखेको रहेछ। म २६ गते बहिनीलाई भेट्न निज प्रतिवादीको घरमा गई बहिनीलाई भेटी बहिनीले आफूमाथि परेको पीडा सुनाउँदा म छक्क परें। म एउटा महिला भएकोले निज अपराधीको पन्जाबाट बहिनीलाई उकास्न सकिन । निज प्रतिवादी चेतन लावतीले मिति २०६६।१२।२२ गतेदेखि ऐ. २७ गतेसम्म रातै पिच्छे यातना दिई जबरजस्ती करणी गरेको हुँदा निज प्रतिवादीलाई कानूनबमोजिम कडा कारवाही गरी हदैसम्मको सजाय गरिपाउँ भन्ने बेहोराको प्रविना शेर्मा फियाकको घटना विवरण कागज।

8= मिति २०६६।१२।२२ गतेको मेरो छोरी नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बु सौदा किन्न यासोकबजार गएका बखत प्रतिवादी चेतन लावतीले जबरजस्ती समातेर घिसार्दै घरमा लगी थुनी मिति २०६६।१२।२२ गतेदेखि ऐ. २७ गतेसम्म यातना दिई जबरजस्ती करणी गरेकाले निज प्रतिवादीलाई कानूनबमोजिम कडा कारवाही गरी हदैसम्म सजाय गरी छोरीलाई क्षतिपूर्तिसमेत दिलाई पाउँ भन्नेसमेत बेहोराको सिता शेर्माको घटना विवरण कागज।

9= मिति २०६६।१२।२२ गते यासोकबजारबाट प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीले पीडित नाम परिवर्तन सेलिना लिम्बुलाई जबरजस्ती समातेर घिसार्दै घरमा लगी थुनी मिति २०६६।१२।२२ गतेदेखि ऐ. २७ गतेसम्म धाकधम्की दिई डरत्रास देखाई यातना दिई जबरजस्ती करणी गरी अनुचित कार्य गरेको हुँदा निजउपर कानूनबमोजिम कडा कारवाही गरी हदैसम्मको सजाय होस् भन्नेसमेत एकै मिलान बेहोराको लक्ष्मी शेर्मा समेतले लेखाई दिएको वस्तुस्थिति मुचुल्का।

10=   मिति २०६६।१२।२२ गते भाइ चेतनले यासोक बजारबाट जाहेरवालाको छोरी नाम परिवर्तित सेलिना लिम्बुलाई लिएर घर आएपछि बुबाले भाइलाई सोध्दा मन परापर भएकाले हामीले विवाह गरेर आएका हौं भनेको र बुहारीलाई सोध्दा हामीले राजीखुशीले नै विवाह गरेको भनेपछि लिम्बु संस्कारबमोजिम विवाह गरी बुहारी कोसेलीपातसमेत लिएर माइत गएको हो निज बुहारी र भाइ सँगै बस्ने गरेको हुँदा श्रीमान् श्रीमतीको बीचमा शारीरिक सम्पर्क भयो होला थाहा भएन निज बुहारीलाई बाँधछाँद, बन्धक बनाई कुटपिट गरेको थिएन भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी सरिता लावतीको मिति २०६७।०१।२३ गतेको घटना विवरण कागज।

11= मेरो छोरा चेतन लावतीलाई सोध्दा हाम्रो पहिलादेखि नै मनपरापर भएकोले दुवैको राजीखुशीले विवाह गरेको हो भनी भनेको र बुहारीले पनि राजीखुशीले नै विवाह गरेको भनी भनेको थियो, त्यतिखेर बुहारीको उमेर सोधिन। लिम्बु संस्कार अनुसार देवारी बोलाई गाउँ समाजका मानिस राखी विवाह गरेको र मिति २०६६।१२।२८ गते निज बुहारी सल्लाहले नै माइती गएकी हो। बुहारीलाई कोठामा थुनी बन्धक बनाई राखेको थिएन भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएका महेन्द्रबहादुर लावतीको घटना विवरण कागज ।

12= मिति २०६६।१२।२२ गतेका दिन म पनि चेतन लावतीको घरमा गएकी थिएँ। दुवैजनाको राजीखुशीले विवाह गरेको हो जकेन्द्र लावती र मसमेत कोसेली लिई केटीको घरमा गएका हौं। मिति २०६६।१२।२८ गतेका दिन घरको सल्लाहले नै निज नाम परिवर्तित सेलिना लिम्बु माइत गएकी थिइन्। एकैचोटी निजका बाबु मननारायण शेर्माले प्रहरीमा जबरजस्ती करणी गरेको भन्ने जाहेरी गरेको थाहा पाएँ। निजहरु राजीखुशीले नै विवाह गरेको भन्थ्यो मिलेर नै बसेको थियो भन्ने अनुसन्धानकै क्रममा बुझिएकी ज्योति लावतीको घटना विवरण कागज।

13= मिति २०६६।१२।२२ गते छोरा चेतनले यासोकबजारबाट जाहेरवालाको छोरी नाम परिवर्तिन सेलिना लिम्बुलाई लिएर घर आएपछि बुबाले भाइलाई सोध्दा मन परापर भएकाले हामीले विवाह गरेर आएका हौं भनेको र बुहारीलाई सोध्दा हामीले राजीखुशीले नै विवाह गरेको भनेपछि लिम्बु संस्कारबमोजिम विवाह गरी बुहारी कोसेली पातसमेत लिएर माइत गएको हो निज बुहारी र भाइसँगै बस्ने गरेको हुँदा श्रीमान् श्रीमतीको बिचमा शारीरिक सम्पर्क भयो होला थाहा भएन, निज बुहारीलाई बाँधछाँद, बन्धक बनाई कुटपिट गरेको थिएन भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी शान्तीला लावतीको मिति २०६७।०१।२३ गतेको घटना विवरण कागज।

14=   मिसिल संलग्न आधार प्रमाणहरुबाट प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीले पीडित वर्ष १४ की नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) लाई जबरजस्ती करणी गरी मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको १ नं. विपरीत ऐ. ऐनको ३ नं. को देहाय ३ को कार्य कसूर गरेको सिद्ध हुन आएकोले निज प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीलाई मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको ३ नं. को देहाय (३) अनुसार सजाय तथा कारवाही हुनको साथै मिसिल संलग्न रहेको प्रतिवादीको बाबु महेन्द्रबहादुर लावती र प्रतिवादीको बाजे भिमबहादुर लावतीको नाममा मालपोत कार्यालयबाट प्राप्त जग्गाधनी पूर्जामा उल्लिखित जग्गाहरु रोक्का गरी पीडितलाई ऐ. ऐनको १० नं. बमोजिम प्रतिवादीको अंशभागबाट उचित क्षतिपूर्तिसमेत दिलाई भराई पाऊँ भन्नेसमेत बेहोराको मिति २०६७।०१।२४ गतेको अभियोगपत्र।

15=जाहेरवालाको छोरी संकेत नं. ००३ सँग विगत ६ महिनादेखि चिनजान भएको थियो। चिनजान भएपछि निजसँग मोबाइल फोनमा कुराकानी हुने गरेको थियो। यस्तैमा २०६६ साल माघ महिनामा म मेरो फुपुको घर माडजावुड-२ मा गएको थिएँ। उनी पनि त्यतै घर भएकीले फुपुको घर छेउमा रहेको स्कूलमा भेट भएको थियो। पढाइको बारेमा सामान्य कुराकानी भयो। त्यसपछि हामी छुट्टियौं, हाम्रो बीचमा फोनमा पटक पटक कुराकानी भयो। उनले मलाई अब हामी चाँडै विवाह गर्नुपर्छ भन्थिन् । मैले अहिले हाम्रो उमेर सानै छ, भर्खर एस.एल.सी. जाँच दिएका छौं, विवाह गर्न हतार नगरौं भनेको थिएँ। यस्तैमा एस.एल.सी. परीक्षा सकेपछि (२०६६ चैत्र २० मा सकिएको) चैत्र २२ गते निज संकेत नं. ००३ मेरो घरमा आइन्। अब हामी विवाह गर्नुपर्छ भनिन्। निजले त्यसो भनेपछि घरका सदस्यले सोधखोज गर्दा राजीखुशीले विवाह गर्न आएको भनिन्। त्यसो भनेकाले हाम्रो लिम्बु संस्कार संस्कृति अनुसार मिति २०६६।१२।२२ गते राति अन्दाजी ८:३० बजेतिर देवारी ल्याई विवाहको लगन सिन्दुरपोते गरी विवाह सम्पन्न गरेको हो। राति नै गाउँघरका मानिस, छिमेकी भेला जम्मा भई सामान्य भोजको कार्यक्रम गरी भोलिपल्ट २३ गते जकेन्द्र लावती समेतका मानिसलाई कोशेली लिई संकेत नं. ००३ को माइतीघरमा विवाह भएको जानकारी गराउन बुबाले पठाउनु भएको हो। सो २३ गते म फुटबल खेलाडीसमेत भएकोले त्रिशाली मेलामा फुटबल खेल्ने तयारीमा लागें, बेलुकाको खाना खाई घरमा सुतेको हूँ। निज संकेत नं. ००३ लाई मैले विवाह गरे पनि मेरो र निजको सहमतिबाटै शारीरिक सम्पर्क गर्ने काम भएन। मैले जाहेरवालाको छोरीलाई जबरजस्ती करणी गरेको होइन, छैन। निजले किन झुट्टा जाहेरी दिए ? थाहा भएन। मिति २०६६।१२।२२ गते विवाह गरेपछि ऐ. २७ गतेसम्म घरमा बसेपछि ऐ. २८ गते घरको सल्लाह अनुसार निज आफ्नो दिदीसँग साथ लागी माइतीघर गएकी हुन्। मैले जाहेरवालाको छोरीलाई जबरजस्ती करणी गरेको छैन। निजसँग मेरो शारीरिक सम्पर्क भएको छैन भन्नेसमेत बेहोराको प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीले मिति २०६७।०१।२४ गते सुरु अदालतमा गरेको बयान।

16= तत्काल प्राप्त प्रमाणहरुबाट यी प्रतिवादीलाई अ.बं. ११८ नं. को दफा २ अन्तर्गत पुर्पक्षको लागि थुनामा राख्न मिलेन। तथापि पीडितको उमेर माथि उल्लिखित प्रतिवादीले पीडितलाई जबरजस्ती करणी गरेको भनी घटना विवरण लेखाउने र वस्तुस्थिति मुचुल्कासमेतका व्यक्तिहरुको कागज कथन समेतलाई विचार गर्दा यी प्रतिवादी निर्दोष नै रहेछन् भनी विश्वास गर्न सकिने आधारहरुका अभावमा पछि थप सबुत प्रमाणहरु बुझ्दै जाँदा ठहरेबमोजिम हुने गरी हाललाई प्रतिवादीबाट अ.बं. ११८ नं. को दफा ५ र १० नं. बमोजिम रु.१९,०००।- (उन्नाइस हजार) नगदै धरौट वा सो बराबरको जेथा जमानत दिए लिई पुर्पक्षको निमित्त तारेखमा राख्नू, सो बमोजिम धरौट वा जेथा नदिए वा दिन नसके कानून बमोजिमको थुनुवा पुर्जी र सिधा पाउने गरी थुनामा राख्न प्रतिवादीलाई सम्बन्धित कारागार कार्यालयमा पठाइ दिनू। साथै मिसिल संलग्न जग्गाधनी दर्तापूर्जाको प्रमाणित प्रतिलिपिमा उल्लिखित जग्गाहरुमध्ये प्रतिवादीको अंश भागमा पर्न आउने जग्गा जबरजस्ती करणीको महलको १० नं. बमोजिम रोक्का राख्नको लागि सम्बन्धित मालपोत कार्यालयमा पठाइ दिनु भन्नेसमेत बेहोराको सुरु अदालतबाट मिति २०६७।०१।२४ मा भएको थुनछेक आदेश।

17=  मिति २०६७।०१।२४ गतेको आदेशानुसार प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीले जेथा धरौटी रु.१९,०००।- (उन्नाइस हजार) बापतमा जिल्ला पाँचथर, यासोक गा.वि.स., वडा नं. ४ बस्ने शान्तिला लावती नाम दर्ताको ऐ. यासोक गा.वि.स. वडा नं. ३ (क) कि.नं. १८७ रो. ०-२-३-१ पा. दो. कित्ता १ जग्गा जेथा जमानत राखी निज तारेखमा रहेको।

18=   सुरु अदालतको मिति २०६७।०१।२४ गतेको आदेशानुसार प्रतिवादीको अंश बापतमा निजका पिता महेन्द्रबहादुर लावतीको नाममा दर्ता कायम रहेको जिल्ला पाँचथर, यासोक गा.वि.स., वडा नं. २ (ङ) कि. नं. २० रो. १-३-०-२ जग्गामध्ये ५ भागको १ भागसम्म जग्गा मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको १० (ग) नं. बमोजिम पुनरावेदन अदालत इलामको च.नं. १२३५ मिति २०६७।०१।२७ गतेको पत्रबाट रोक्का राखिएको।

19=   यसमा जाहेरी दरखास्तको बेहोरा, वर्ष १४ की नाबालिका पीडितको मौकामा भएको कागज, प्रतिवादीको मौकामा भएको साबिती बयानसमेतका तत्काल प्राप्त प्रमाणबाट यी प्रतिवादी चेतन लावती अभियोग दाबी अनुसारको कसुरदार हुन् भन्ने देखिन आएको हुँदा मुलुकी ऐन, अ.बं. ११८ को देहाय २ बमोजिम पुर्पक्षको लागि थुनामा राखी कारवाही गर्नुपर्नेमा रु.१९,०००।- धरौटी लिई कारवाही गर्ने गरी गरेको त्यस अदालतको मिति २०६७।०१।२४ को आदेश मिलेको नदेखिँदा बदर गरिदिएको छ। अब निजले राखेको उक्त धरौटी निजलाई फिर्ता दिई पछि ठहरेबमोजिम हुने गरी हाललाई मुलुकी ऐन, अ.बं. ११८ को देहाय २ अनुसार निज प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीलाई कानूनबमोजिम सिदा खान पाउने गरी पुर्पक्षको लागि थुनामा राखी कारवाही गर्नुहोला भन्ने पुनरावेदन अदालत इलामको मिति २०६७।०४।२० गतेको आदेश।

20=   म मिति २०६६।१२।२२ गते ८:३० बजे बिहान घरबाट हिँडी अंदाजी ११ बजेतिर यासोकबजारमा पुगेकी हुँ। यासोकमा सौदा किनी घर फर्कने क्रममा प्रतिवादी चेतन लावती र अन्य साथीहरु भई बाटोमा बसिरहेका रहेछन्। म बजारदेखि फर्कदै गर्दा निजहरुले बाटोमा भेटी प्रतिवादी चेतन लावतीको घरतिर लगी मलाई विवाह गर्छु भनेका थिए। म समेत निजहरुसँग साथै लागी प्रतिवादीको घरमा गएँ। घरमा पुगेपछि मलाई कोठामा राखी लिम्बू संस्कार अनुसार विवाह गर्न देवारी बोलाई लगन सिन्दुर पोते गरी विधिवत विवाह भयो। विवाह हेर्न भनी गाउँका मानिसहरुसमेत आएका थिए। सामान्य भोज खुवाए। विवाहपश्चात् खानासाना खाई कोठामा बसिराखेकी थिएँ। प्रतिवादी चेतन लावती तलामुनि थिए। हाम्रो विवाह बेलुका ८ बजेतिर भएको थियो। म विवाह सकेपछि मिति २०६६।१२।२२ गते राति मलाई खाना कोठामा ल्याई मैलेसमेत खाई सकेपछि कोठामा ढल्की सुतिराखेको अवस्थामा प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावती आई हामी दुवैजनाले एकपटक शारीरिक सम्पर्क गरिसकेपछि सुत्यौं। म प्रतिवादीकै घरमा भोलिपल्ट २३ गते पनि दिनभरी बसिराखेकी थिएँ। खाना प्रतिवादी चेतनले नै मलाई कोठामा ल्याईदियो। दिसापिसाब गर्न मात्र बाहिर आउने जाने गरे। मिति २०६६।१२।२३ गते राति पनि निजले मसँग शारीरिक सम्पर्क गर्यो। प्रतिवादी २३ गतेका दिन पनि निज यासोक बजारतिर गए वा कहाँ गए थाहा भएन। म प्रत्येक दिन प्रतिवादीकै घर कोठामा बसीराखेकी थिएँ। २४, २५ गते पनि प्रतिवादी र मबीच शारीरिक सम्पर्क भयो। २६ र २७ गते पनि म घरबाट कहीं गईन। म मिति २०६६।१२।२८ गते घर माडजावुङतर्फ ११ बजेतिर गई ३ बजेतिर माडजावुङ पुगें। घरमा पुगेर सम्पूर्ण बेहोरा आमा बावुलाई सुनाएँ। दिदी र म झापा गई बुबासँग मिति २०६६।१२।३० गते आइपुगेका हौं। प्रहरीमा भएको कागज बेहोरा पढिबाची सुनाउँदा सुनी पाएँ। सो कागजमा भएको बेहोरा पढि बाची सुनाएनन्। सहीछाप गरेकी थिएँ। सहीछाप मेरो हो। मेरो विवाह गर्ने मञ्जुरी थिएन भन्नेसमेत बेहोराको पीडित नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बाले मिति २०६७।०३।३० मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

21= म मिति २०६६।१२।२२ गते भारतको दार्जिलिङमा थिएँ। जबरजस्ती करणी प्रतिवादीले गरेका हुन्। म भारतबाट नेपालतर्फ फर्की आउने क्रममा काकडभिट्टा भन्ने स्थानमा घरबाट श्रीमती सीता शेर्माले फोनबाट खबर गरी थाहा पाएको हुँ। घटना भएको देखिन । मैले सुनेको भरमा जाहेरी दिएको हुँ, जाहेरी दरखास्तमा भएको बेहोरा ठिकै छ। सहीछाप मेरो हो भन्नेसमेत बेहोराको जाहेरवाला मननारायण शेर्माले मिति २०६७।०३।३० मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

22=   मिति २०६६।१२।२२ गते म आफ्नै घरमा थिएँ। प्रतिवादी चेतन लावतीले पीडितलाई जबरजस्ती करणी गरेको होइन। जबरजस्ती करणी गरेको नभई पीडित बुहारीको मञ्जुरीबाट निजलाई सोधी बुझी मञ्जुरीकासाथ प्रतिवादी र निजको विवाह लगन गरिदिएको हो। प्रहरीमा भएको कागज मलाई अदालतबाट पढीबाची सुनाउँदा सुनी पाएँ। सो बेहोरा मैले भनी लेखाएको सही पनि मेरो नै हो। मेरो छोरा चेतन र पीडित बीच मिति २०६६।१२।२२ गते बेलुका विवाह भएको थियो। विवाह भोजमा गाउँका मानिसहरु छिमेकीहरु बोलाइयो। बुहारीलाई म समेतले सोधपुछ गरी बुहारीले मञ्जुरी जनाएपछि मात्र विवाह लगन गरिदिएको हो। राजीखुशीले विवाह गरेपछि मिति २०६६।१२।२३ गतेका दिन कोसेलीकासाथ गाउँकै जकेन्द्र लावती र ज्योती लावतीलाई बुहारीको माइत पठाएको हो। सेलीना र चेतनले राजीखुशीले विवाह गरेका हुन्, जबरजस्ती होइन। उमेरको सम्बन्धमा तत्काल सोधिएन भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी सान्तिला लावतीले मिति २०६७।०३।३० मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

23= म मिति २०६६।१२।२२ गते बजारको घर यासोकमा थिएँ। पीडितलाई बजारमा आएको बखत छोराले ल्याएको थियो। आफैं पनि सोही दिन एकछिन अगाडि आफैं आएकी थिइन् । पीडितलाई जबरजस्ती घरमा ल्याई थुनी छोराले जबरजस्ती करणी गरेको होइन। मिति २०६६।१२।२२ गते हाम्रो लिम्बू परम्परा अनुसार विवाह गरेको, केटीलाई सोध्न लगाउँदा राजीखुशी छु भनी मञ्जुरीकासाथ विवाह भएको हो। लिम्बू संस्कारमा उमेरको मतलब हुँदैन। केटीलाई मैले सोध्दा विवाह गर्न मञ्जुर छु भनेकाले विवाह गरिएको हो। मिति २०६६।१२।२७ गते केटीकी दिदी भेना हाम्रो घरमा बहिनीलाई भेट्न आएको भनी भेटघाट गरी भोलिपल्ट केटी (बुहारी) माइत जान्छु भनी हाम्रो समेत सल्लाहले माइतीमा गएकी

थिइन्।त्यसपश्चात् बाबुआमा दिदी भेनाले फकाई फूल्याई बिहेलाई अस्वीकार गर भनी जबरजस्ती गरी पीडितलाई समेत त्यस्तो कागज र जाहेरी दिने काम गरेका हुन् भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएका महेन्द्रबहादुर लावतीले मिति २०६६।०३।३० मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

24=  प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीले जबरजस्ती करणी गरेको सुनेको हुँ। प्रतिवादीको घरबाट ४ जना व्यक्ति आएका थिए। निजहरुले नै छोरीको विषयमा विवाह भएको भनी जानकारी गराउन आउँदा निजहरु मार्फत थाहा पाएकी हुँ। छोरीको विवाह भई प्रतिवादीको घरमा छ भनी लिम्बू संस्कार अनुसार कोसेली लिई आएका थिए। तपाईको छोरीको विवाह प्रतिवादी चेतन लावतीसँग भयो। हामी रित अनुसार आएको भनी घरमा आई मलाई सुनाएपछि छोरीसँग फोनमा सम्पर्क गराई दिनुहोस् । मैले भनेपछि छोरी पीडितसँग मेरो सम्पर्क भयो। छोरीले मेरो मञ्जुरी बिना विवाह भयो भनी मलाई सुनाएपछि मैले भोलिपल्ट २ जना मानिस के भएको रहेछ भनी पीडित छोरी भएको घरतर्फ पठाएँ। निजहरुलाई छोरीसँग भेट गर्न नदिएपछि फर्केर आएँ। ऐ. २८ गते छोरी माइतमा फर्केर आई। मैले सो सम्बन्धमा श्रीमानलाई खबर गरी छोरी, बुबा जाहेरवाला प्रहरीमा आई जाहेरी दिएका हौं भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी सीता शेर्माले मिति २०६७।०३।३० मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

25=  मिति २०६६।१२।२२ गते म धरानतर्फ गएको थिएँ। पीडित माइतमा आएपछि २०६७।०१।०१ गते धरानबाट म घर आउँदा छिमेकी साथीहरुले भन्दा सुनी थाहा पाएकी हूँ। प्रतिवादीले जबरजस्ती गरेको भन्थे। पीडितको शरीरमा घाउचोट मैले देखिन। पीडितसँग मेरो भेट भएन र पीडित १३ बर्षकी हुन्, अहिले १४ बर्षकी भएकी छन्। विवाह गर्ने उमेर भएको थिएन। हाम्रो लिम्बु संस्कार अनुसार उमेर पुगेपछि मञ्जुरीले विवाह गर्ने चलन छ बालविवाह गर्ने संस्कार सम्बन्धमा मलाई थाहा छैन भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी लक्ष्मी शेर्माले मिति २०६७।०३।३० मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

26=  मिति २०६६।१२।२२ गते लिम्बू परम्परा अनुसार विवाह भएको र पीडित सोही दिन बिहान यासोक बजारमा आएकी हुन्। लिम्बू परम्परा अनुसार फेदाङमा बोलाई लगन जुराई केटाकेटीको राजीखुशीको आधारमा विवाह भएको हो। त्यसको फोटोसमेत उपलब्ध गराउन सकिन्छ। म समेतले पीडितलाई विवाह गर्न मञ्जुर छौ छैनौ भनी सोधी बुझी पीडितले मञ्जुरी गरी विवाह भएको हो। जाहेरवाला र पीडितको जाहेरी बेहोरा र कागज बेहोरा सबै झुठ्ठा हुन्। प्रतिवादी र पीडित बीचमा विवाह भएपछि सोको जानकारी दिन जकेन्द्र लावती, ज्योति लावती र एउटा कान्तिपुर भन्नेसमेत गएका थिए। प्रतिवादीले सफाइ पाउनुपर्ने हो भन्नेसमेत बेहोराको प्रतिवादीका साक्षी जंग लावतीले मिति २०६७।०३।३० मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

27= मिति २०६६।१२।२२ गते बेलुका ८/९ बजेको समयमा म प्रतिवादीको छिमेकी भएको हुँदा निजको घरमा विवाह कार्यक्रम भएको थियो। प्रतिवादी र पीडितबीच लिम्बू संस्कार अनुसार विवाह भएको हो। विवाह हुने क्रममा म समेतले पनि पीडितलाई तिम्रो मञ्जुरी छ छैन भनी सोधनी गर्दा हामी मन परापर भई विवाह गर्न मञ्जुर भई आएको भनेकी थिईन्। निजहरु बिच मञ्जुरीले नै विवाह संस्कार भएको हो। प्रतिवादीले अभियोग दाबी अनुसार कसूर नगरेको हुँदा सजाय हुनुपर्ने होईन। लिम्बू जातिको विवाह संस्कार अनुसार विवाह भएको हो भन्नेसमेत बेहोराको प्रतिवादीका साक्षी लक्ष्मी खत्रीले मिति २०६७।०३।३१ मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

28= पीडितको भनाई अनुसार पीडितलाई प्रतिवादीले जबरजस्ती करणी गरेको हो। प्रहरीमा भएको कागजमा भएको बेहोरा र सहीछाप ठीक छ। मिति २०६६।१२।२२ गते पीडित हराएको कुरा पीडितको आमाले भन्दा थाहा पाएको हुँ। पीडितको आमाले केटी हराएको कुरा मात्र सुनाएको विवाह भएको कुरा नसुनाएको, उमेर नपुगेकोलाई करणी गर्नु कानूनले छुट दिंदैन, हाम्रो लिम्बु परम्परामा पनि आफ्नो उमेर पुगेपछि मात्र विवाह हुन्छ त्यसो नभएकाले प्रतिवादीलाई कडा कारवाही गरिपाउँ भन्नेसमेत बेहोराको सुशीला फियाकले मिति २०६७।०३।३१ मा सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

29= मिति २०६६।१२।२२ गते म घरमा थिएँ। घटना भएको समयमा म घरमै भएको हुँदा सो सम्बन्धमा थाहा भएन। माइतीघरमा म चैत्र २५ गते आमा सीता शेर्माले फोन गरेर बोलाउनु भएकोले म आएकी थिएँ। बहिनी पीडितलाई प्रतिवादीले जबरजस्ती विवाह गरी लगेको भन्ने विषयमा बुझ्न आउनु भनेकी हुँदा म माइतमा आएकी थिएँ। आमाले प्रतिवादीकै घरको फोन नम्बर दिनु भई मैले २४ गते बहिनी पीडितलाई फोन गरे। निजसँग मेरो सम्पर्क भयो। सो समयमा बहिनीले मलाई जबरजस्ती राख्यो भनी। त्यती मात्रै हाम्रो कुरा भयो। आमा सीता शेर्माले बहिनीलाई हेर्न भनी मिति २०६६।१२।२६ गते पठाउनु भएकोले मेरो श्रीमानसँग यासोकतर्फ गएँ। यासोक १० बजेतिर पुगी बहिनीलाई अन्य मानिसमार्फत बोलाउन लगाई भेटी बहिनीसँग कुराकानी भयो। जबरजस्ती विवाह गरी ल्याएको भनी हामी प्रतिवादीको घर नजिकै पुगी त्यतिकै फर्केका हौं भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी प्रविना शेर्मा (फियाक) ले मिति २०६७।०३।३१ गते सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र

30= मिति २०६६।१२।२२ गते पीडित यासोक हटियाबजार जान भनी हिँडेको मैले देखेकी हुँ। पीडित र प्रतिवादीका बीच आफ्नो जातीय संस्कार अनुसार विवाह भएको कुरा मिति २०६६।१२।२३ गते थाहा पाएको हूँ। चोरको सोर पुऱ्याउन माडजावुङ आउँदा थाहा पाएको हूँ। पीडित र प्रतिवादी बीच ६/७ महिना अगाडिदेखि चिनजान थियो। जबरजस्ती विवाह गरेको र करणी गरेको होइन भन्नेसमेत बेहोराको प्रतिवादीका साक्षी रितु शेर्माले मिति २०६७।०३।३१ गते सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

31= उक्त दिन मिति २०६६।१२।२२ गते म घरमा थिएँ। बेलुका प्रतिवादी र पीडितको विवाहमा गएको थिएँ। प्रतिवादी चेतन लावतीले पीडितलाई जबरजस्ती करणी गरेको होइन। विवाह भएको हो। पीडितले त्यसरी कागज किन गरिन् सो थाहा भएन। पीडित राजीखुशीका साथ कामकाज गरी बसेकी थिइन्। पीडितको माइतीघरमा विवाह भएको जानकारी गराउनका लागि जकेन्द्र लावती र मसमेत गएको थिएँ। पीडितलाई कोठामा थुनेर राखेको थिएन । मैले प्रहरीमा गरेको कागजको बेहोरा र सहीछाप मेरो हो भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी ज्योति लावतीले मिति २०६७।०३।३१ गते सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

32= प्रतिवादी र पीडितबिच विवाह हुँदैछ भनेकाले हामीसमेत अभिभावक छिमेकी भएका हैसियतले गएका थियौं। हामीले प्रतिवादी र पीडितलाई सोधपुछ गर्दा मञ्जुरी राजीखुशीले विवाह गरेका हौं भनेका थिए। पीडित र प्रतिवादीबीच विवाह हुने भएपछि हाम्रो लिम्बू जातिको संस्कार अनुसार देवारी बोलाई निजहरुबीच विधिवत लगन सिन्दुरपोते भएको हो। विवाहमा फोटोसमेत खिचेका थिए। प्रतिवादी र पीडित घरमा विवाह गर्न मञ्जुर भई आएपछि गाउँ समाजका छरछिमेकी सबै आएका थियौं। हामीले निजहरुलाई तिमीहरुले विवाह गरेको हो भनी सोध्दा हाम्रो विगत ६ महिनादेखि चिनजान मन परापर भएकोले मञ्जुरीले आएका हौं भनी भन्थ्यो। निजहरुको विवाह ८ बजेतिर बेलुका भएको हो। विवाहमा हामीले सामान्य भोज पनि खायौं। प्रतिवादीले पीडितलाई जबरजस्ती विवाह गरी ल्याई करणीसमेत गरेको होइन। विवाह भैसकेपछि म घरतिर फर्के। भोलिपल्ट मिति २०६६।१२।२३ गते साथी ज्योति लावतीसँग लिम्बु संस्कार परम्परा रीतिरिवाज अनुसार कोसेली लिई विवाह भएको जानकारी गराउन पीडितको माइतीघर माङजावुङमा गएका हौं। प्रतिवादीसँग राजीखुशीले पीडित आफैं विवाह गर्न आएकी हुन्। निजको कागज बेहोरा झुट्टा हो। जाहेरीलाई समर्थन गर्न त्यस्तो कागज गरेको मात्र हो। निजहरु बीच विवाह भएको हो अन्य कुरा मलाई थाहा भएन भन्नेसमेत बेहोराको अनुसन्धानको क्रममा बुझिएका जकेन्द्र लावतीले मिति २०६७।०३।३१ गते सुरु अदालतसमक्ष गरेको बकपत्र।

33= प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावती र पीडितबिच मिति २०६६।१२।२२ गते विवाह भएको फोटो थान-११ प्रतिवादी चेतन लावतीले मिति २०६७/०३/३१ गते निवेदनसाथ पेस गरी मिसिल संलग्न रहेको।

३४. केटा र केटीको मञ्जुरीले विवाह भएको देखिएकाले जबरजस्ती करणीमा सजाय गरिपाउँ भन्ने अभियोग दाबीबाट प्रतिवादीले सफाइ पाउने ठहर्छ। विवाह गर्दा केटीको उमेर १४ वर्ष देखिएकोले विवाह गर्ने उमेर नपुगेकी केटीसँग प्रतिवादीले विवाह गरेको देखिएकाले विहावरीको २ (३) नं. बमोजिम प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीलाई रु.१०,०००।- जरिवाना हुने ठहर्छ भन्नेसमेत बेहोराको सुरु पाँचथर जिल्ला अदालतबाट मिति २०६७/१०/१३ मा भएको फैसला।

३५. पीडित १४ वर्षभन्दा मुनिकी नाबालिका भएको र निज मिति २०६६।१२।२२ गतेको दिन यासोकबजार गएको मौका पारी प्रतिवादी चेतन लावतीले जबरजस्ती पीडितलाई आफ्नो घरमा लगी कोठामा थुनेर राखी केटी र केटीका अभिभावकको मञ्जुरी बिना नै विवाह गरेको अभिनय गरेर ऐ. २७ गतेसम्म पीडित बालिकालाई जबरजस्ती करणी गरेको भन्ने कुरा जाहेरी दरखास्त, घटनास्थल मुचुल्का, पीडितको स्वास्थ्य परीक्षण प्रतिवेदन, पीडितको मौकाको कागज, प्रतिवादीको बयान, बुझिएका र वस्तुस्थिति मुचुल्काका मानिसको भनाई समेतका आधारबाट पुष्टि भइरहेको, सो कुरा अदालतमा आई बकपत्र गर्ने वादीका साक्षीहरुको बकपत्रबाट समेत समर्थित भइरहेको, पीडितको स्वास्थ्य परीक्षण प्रतिवेदनमा पीडितको योनिको झिल्ली च्यातिएको, यौनसम्पर्क भएकोले गर्भधारण हुनसक्ने सम्भावना रहेको भनी स्पष्ट उल्लेख भैरहेको अवस्थामा मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको १ नं. को कानूनी व्यवस्था विपरीत प्रतिवादीले गरेको अपराधिक कार्यको विवेचना र विश्लेषण नै नगरी गैरकानूनी तर्क आधार लिई प्रतिवादीलाई अभियोग दाबीबाट सफाइ दिने गरी भएको सुरु फैसला त्रुटिपूर्ण भई बदरभागी भएकोले सो फैसला बदर गरी अभियोग मागदाबी बमोजिम प्रतिवादीलाई सजाय गरिपाउँ भन्नेसमेत बेहोराको नेपाल सरकारको तर्फबाट तत्कालिन पुनरावेदन अदालत इलाममा दायर भएको पुनरावेदनपत्र।

३६. म पुनरावेदक प्रतिवादी आरोपित अभियोगपत्रको कसूरमा इन्कार रही बयान गरेको, पीडित

भनिएकी केटीले विवाह गर्न ढिपी गरी मेरो घरमा आफैं आएकी, राजीखुशीले विवाह गर्न आएकी हुँ भनेकीले निज पीडितकै ढिपीको कारण अभिभावकको सल्लाहमा मेरो मञ्जुरी बिना विवाह भएको हो। मिसिल संलग्न विवाह गर्दाका अवस्थामा खिचिएका फोटोहरुबाट पनि विवाह गर्दा पीडित कति खुसीराजी रहिछिन् भन्ने स्पष्ट हुन्छ। पीडित १६ वर्ष काटेकी हुन् भन्ने कुरा अनुसन्धानको क्रममा बुझिएकी र अदालतमा आई बकपत्र गर्ने रिनु शेर्माले खुलाएको बेहोराबाट प्रष्ट भएकै छ। निज विवाह भएको ७ दिनसम्म मेरो घरमा बसी त्यसपश्चात् माइतीघरमा गई मेरो घरमा आएकी छैनन्। माइतीघरमा गएपछि बुबाको बहकाउमा लागि झुट्टा बेहोरा लेखाई जाहेरी र बयान गरेकी हुन्। मैले पीडितलाई जबरजस्ती विवाह गरेको भन्ने कुरा मिसिल संलग्न कागजातबाट पुष्टि भएको छैन । उल्लिखित अवस्थामा मैले मुलुकी ऐन, विवाहवारीको महलको २ (३) नं. विपरीत कार्य गरेको नदेखिँदा पाँचथर जिल्ला अदालतबाट भएको मिति २०६७/१०/१३ गतेको फैसला कानूनसँगत, न्यायसँगत नभएको, पीडितकै इच्छा चाहना अनुसार मैले विवाह गरेको कारण सो कुराको विवेचना, व्याख्या नगरी रु.१०,०००।- जरिवाना हुने गरी भएकाले उक्त फैसला उल्टी गरी आरोपित कसुर अपराधबाट सफाइ पाउने न्यायिक निर्णय गरिपाउँ भन्नेसमेत बेहोराको प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीले तत्कालिन पुनरावेदन अदालत इलाममा दायर गरेको पुनरावेदनपत्र।

३७.यसमा वादी नेपाल सरकार तथा प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीको दोहोरो पुनरावेदन पर्न आएको देखिँदा एकअर्काको पुनरावेदन बेहोरा परस्पर जानकारी गराई नियमानुसारपेस गर्नु भन्ने तत्कालिन पुनरावेदन अदालत इलामको मिति २०६८।०७।२२ गतेको आदेश।

३८. सुरु पाँचथर जिल्ला अदालतबाट प्रतिवादीले सफाइ पाउने र मुलुकी ऐन, विहावरीको २(३) नं. बमोजिम प्रतिवादीलाई रु.१०,०००।- (दश हजार) जरिवाना गर्ने गरी मिति २०६७।१०।१३ मा भएको फैसला मिलेको नदेखिँदा उक्त फैसला उल्टी भई प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीले अभियोग दाबी बमोजिमको कसूर गरेको देखिन आएकाले निज प्रतिवादीलाई मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको ३ नं. को देहाय ३ नं. बमोजिम ८ (आठ) वर्ष कैद हुने ठहर्छ। पीडित नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) ले मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको १० ग नं. बमोजिम प्रतिवादी चेतन लावतीबाट क्षतिपूर्ति बापत रु.५०,०००।- (पचासहजार) भराई पाउनेसमेत ठहर्छ। प्रतिवादीको पुनरावेदन जिकिर पुग्न सक्दैन भन्नेसमेत बेहोराको मिति २०६४।०९।१५ मा तत्कालिन पुनरावेदन अदालत इलामबाट भएको फैसला।

३९. म पुनरावेदकले पीडित भनिएकीलाई विवाह गर्दा मेरो उमेर १६ वर्षको मात्र रहेको छ।बाल अधिकार सम्बन्धी महासन्धी, १९८९ बमोजिम १८ वर्ष उमेर नपुगेको व्यक्ति नाबालक हुने व्यवस्था रहेको छ, उक्त कुराको पुष्टि नेपाल सन्धि ऐन, २०४७ को दफा ९ ले समेत व्यवस्था गरेको छ भने वर्तमान देवानी कार्यविधि संहिता, २०७४, बालबालिका सम्बन्धी ऐन, २०७५ को दफा २ (ञ) बमोजिमसमेत १८ वर्षभन्दा कम उमेरको व्यक्ति नाबालक भई म पुनरावेदक विवाह गर्दाका अवस्थामा १६ वर्षको मात्र नाबालक भएको हुँदा म पुनरावेदकले कानूनले दिएको सुविधा हक प्राप्त गर्ने नै छु। तसर्थ प्रस्तुत मुद्दाको रोहमा मैले नाबालक अवस्थामै गरेको विवाहको सन्दर्भमा गरिएको पाँचथर जिल्ला अदालतको फैसलाले ठहर गरेको जरिवानाको अंकमा समेत सहुलियत, सुविधासमेत उल्लेख गरिनुपर्नेमा सो नगरी मलाई ८ वर्ष कैद र रु.५०,०००।- क्षतिपूर्ति भराइ दिने गरी गरिएको पुनरावेदन अदालत इलामको फैसला त्रुटिपूर्ण छ। मेरा विरुद्धमा लागेको अभियोग सिद्ध भएको मान्न सकिने कुनै सबुत प्रमाण नहुँदा पनि पुनरावेदन अदालत इलामले पीडित भनिएकी व्यक्ति र मेरो ६ महिना पुरानो प्रेम सम्बन्धलाई विवाहमा परिणत गर्ने निजको चाहना अनुसार विवाह गरेकोमा त्यो विवाहलाई कानूनसम्मत रुपमा अमान्य गरी विवाहको कुरा नै नजोडिएको अवस्थामा जबरजस्ती करणी गरेको कुरा सप्रमाण फेला परेको अवस्था सरह मान्दै ८ वर्ष कैद र रु.५०,०००।- क्षतिपूर्ति दिलाउने भनी गरिदिएको फैसला अन्यायपूर्ण न्यायिक मन विहिन रहेकाले तत्कालिन पुनरावेदन अदालत इलामको फैसला बदर गरी अभियोग दाबीको कसूरबाट सफाइ पाउँ भन्नेसमेत बेहोराको प्रतिवादी टीका भन्ने चेतन लावतीको तर्फबाट यस अदालतमा परेको पुनरावेदनपत्र

४०. यसमा बहसको क्रममा पेस भएको मिलापत्रको कागजको बेहोराबाट प्रस्तुत मुद्दाको जाहेरवालाकी छोरी नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) र यी पुनरावेदक/प्रतिवादी चेतन लावतीबीच सम्बन्ध विच्छेद मु‌द्दामा मिलापत्र भई यी प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावती र नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) बीच विवाह भएको भन्ने देखिएको स्थितिमा विहावरीको २ (३) नं. मा १४ वर्षदेखि माथि १८ वर्ष नपुगेकी स्वास्नी मानिसको विवाह गरेको गराएको रहेछ भने ६ महिनासम्म कैद वा १० हजारसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुनेछ" भन्ने कानूनी व्यवस्था भएको हुँदा यसमा जबरजस्ती करणी आकर्षित हुने वा नहुने भन्ने व्याख्यात्मक प्रश्नमा पुनरावेदन अदालत इलामबाट भएको मिति २०६८।०९।०५ को फैसला विचारणीय देखिँदा मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता, २०७४ को दफा १४० (३) नं. बमोजिम प्रत्यर्थी झिकाई आएपछि वा अवधि नाघेपछि नियमानुसार गरी पेस गर्नु भन्ने मिति २०७७।०३।२३ मा यस अदालतबाट भएको आदेश ।

४१. यस अदालतको मिति २०७८।०३।२७ को आदेशानुसार यीनै पुनरावेदक प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावती उपर नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) ले झापा जिल्ला अदालतमा दायर गरेको सम्बन्ध विच्छेद मुद्दामा मिति २०६९।०५।२५ मा मिलापत्र भएको मुद्दाको मिसिल प्रमाणको रुपमा मिसिल सामेल रहेको।

४२. यस अदालतको मिति २०७८।०५।१६ को आदेशानुसार वादी प्रतिवादी दुवै पक्षका कानून व्यवसायीहरुबाट लिखित बहसनोट पेश भई मिसिल सामेल रहेको।

ठहर-खण्ड

४३. नियमबमोजिम साप्ताहिक तथा दैनिक पेसी सूचीमा चढी इजलाससमक्ष पेस हुन आएको प्रस्तुत मुद्दामा मिसिल संलग्न कागजातहरु अध्ययन गरी पुनरावेदक प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीको तर्फबाट उपस्थित विद्वान् वरिष्ठ अधिवक्ताहरु श्री हरिहर दाहाल, श्री लवकुमार मैनाली र श्री नरेन्द्रप्रसाद पाठक तथा विदूषी अधिवक्ता श्री प्रविन पन्दाकले यी प्रतिवादी र पीडितबीच प्रेम सम्बन्ध रही एकअर्कामा सहमति भई विवाह भएको हो। मिति २०६६।१२।२२ गते विवाह भई लिम्बू संस्कार अनुसार चोरको सोर बुझाउनुपर्ने चलन हुँदा कोसेलीसहित फेराडमा गर्ने कूलमा चढाउनेसमेत कार्य भएको छ। यी कार्य धार्मिक मान्यता अनुसार सम्पन्न गरिएका छन्। संस्कार र प्रथा अनुसार गरिएका अपराधिक कार्यले मात्र कानूनी मान्यता र वैधता पाउनु हुँदैन। यी प्रतिवादी र पीडित दुवै पक्ष Voluntarily Knowingly, Willingly, Consciously उक्त कार्य गर्दा सचेतनापूर्ण अवस्थामा छन्। इच्छा विरुद्ध घरभित्र राखेर जबरजस्ती करणी गरेको होइन। पीडितकी आमा सिता शेर्माले गरेको बकपत्रबाट छोरीलाई विवाह गरेपश्चात् लिम्बू संस्कार अनुसार कोसेली लिएर आएका थिए भन्ने बकपत्रबाट प्रष्ट देखिन्छ। काकी लक्ष्मी शेर्माले बकपत्र गर्दा पनि छोरीको विवाह भएको भनी प्रतिवादीहरुका घरबाट मानिसहरु कोसेली लिएर आएका थिए भनी बकपत्र गरेको, प्रतिवादीका बाबु महेन्द्र लावती र आमा शान्ति लावतीले अदालतसमक्ष बकपत्र गर्दा विवाह भएको भनेको, पीडितको शारीरिक परीक्षण गर्दा योनिको झिल्ली च्यातिएको वरिपरि घाउचोट नभएको तथ्यले प्रतिवादी र पीडितबीच लिम्बू धर्म संस्कार अनुसार विवाह भएको र सँगसाथमा ७ (सात) दिन बसी माइती पठाएको घटनाक्रम एवम् तथ्यले जबरजस्ती करणी नभई विवाहवारीको परिभाषाभित्र पर्ने देखिन्छ। यसैगरी प्रतिवादी र पीडितबीच झापा जिल्ला अदालतबाट मिति २०६८।०५।२६ मा भएको अंश र सम्बन्ध विच्छेद मुद्दामा मिलापत्र भएको प्रतिवादीका बाबु र पीडितका बाबु रोहवरमा बसी सहिछापसमेत गरेको अवस्थामा बाल विवाहको घटना प्रष्ट देखिन जान्छ। विवाह जानी बुझी अरु व्यक्ति संलग्न भई भोजभतेर खुवाई सगुन पठाई आ-आफ्नो कूल धर्म अनुसार ब्राह्मण बोलाई पूजाको माध्यमबाट कार्य सम्पन्न हुन्छ। जबरजस्ती करणीमा उक्त कुनै कार्य हुँदैन। जबरजस्ती करणीको १ नं. को व्यवस्था उमेर नपुगेका महिलाउपर विवाह गरेको र उमेर नपुगेका महिलालाई मञ्जुरी बिना एकान्त बासमा लगी जबरजस्ती करणी गरेको कार्यलाई एउटै कोटीमा राख्न मिल्दैन। सुरु जिल्ला अदालतको फैसला कानूनको प्रयोगमा व्याख्या विश्लेषण गरिएको स्पष्ट छ। तत्कालीन पुनरावेदन अदालतको फैसला कोरा एकाङ्‌की रुपमा हेरिएको हुँदा तथ्य प्रमाणको मूल्याङ्कन तथा प्रतिपादित सिद्धान्त समेतका आधारमा न्याय पाउनु पर्दछ भनी बहस प्रस्तुत गर्नुभयो।

४४. वादी नेपाल सरकारको तर्फबाट महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयबाट उपस्थित सहन्यायाधिवक्ता श्री ईश्वरी बन्जाडेले मिति २०६६।१२।२२ देखि ऐ. २७ गते रातिसम्म प्रतिवादी चेतन लावतीले आफ्नै घरमा लगी बन्धक बनाइ जबरजस्ती करणी गरेको भन्ने किटानी जाहेरीलाई पीडितका बाबु मननारायण शेर्माले अदालतसमक्ष उपस्थित भई समर्थन गरी बकपत्र गरिदिएको देखिन्छ। सोही बेहोराको मौकाको कागजलाई समर्थन गरी पीडितको आमा सिता शेर्मा, दिदी प्रविना शेर्मा फियाक समेतले अदालतसमक्ष बकपत्र गरेको, पीडितले अदालतसमक्ष बकपत्र गर्दा मञ्जुरी बिना विवाह र करणी भएको मिति २०६६।१२।२२ देखि २७ गतेसम्म पीडकको घरमा बसेको ऐ. २८ गते माइती गएको भन्ने तथ्य लेखाएको पाइन्छ। प्रतिवादीले मौकाको बयान कागजमा पीडितसँग विवाह गरी मिति २०६६।१२।२२ देखि ऐ. २७ गतेसम्म सँगै बसी राजीखुसीले करणी लिनु दिनु भएको तथ्यलाई समर्थन गरी अदालतसमक्ष बयान गरेको देखिन्छ। पीडितको उमेर जन्म मिति २०५३।०३।१३ रहेको तथ्यगत प्रमाण कागज बेहोराबाट वारदात मितिमा १४ वर्ष मात्र उमेर भएको नाबालिग पीडितउपर प्रतिवादीले ललाई फकाई प्रेम जालमा पारी विवाहको संस्कारसमेत गरी गराई आफ्नो घरमा लगी मिति २०६६।१२।२२ देखि ऐ.२७ गतेसम्म करणी गरेको तथ्य पुष्टि हुँदा निज प्रतिवादीलाई साबिक मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको ३(३) नं. बमोजिम कसूरमा ८ वर्ष कैद सजाय हुने र रु.५०,०००।- पीडितलाई क्षतिपूर्तिसमेत भराइदिने ठहऱ्याई पुनरावेदन अदालत इलामबाट भएको फैसला सदर गरिपाउँ भनी बहस प्रस्तुत गर्नुभयो।

४५. यसमा प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावती उपर नाम परिवर्तिन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) लाई जबरजस्ती करणी गरेको भनी मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको ३ नं. को देहाय (३) बमोजिम सजाय गरी पीडितलाई ऐ. ऐन महलको १० नं. बमोजिम प्रतिवादीको अंशभागबाट उचित क्षतिपूर्तिसमेत दिलाई भराई पाऊँ भन्ने अभियोग दाबी रहेको प्रस्तुत मुद्दामा सुरु पाँचथर जिल्ला अदालतबाट अभियोग दाबीबाट सफाइ पाउने भन्दै १४ वर्ष उमेर नपुगेकी केटीसँग प्रतिवादीले विवाह गरेको देखिएकोले मुलुकी ऐन, विहावरीको २ (३) नं. बमोजिम रु.१०,०००।- (दश हजार) जरिवाना गर्ने गरी भएको फैसलाउपर वादी नेपाल सरकार र प्रतिवादी चेतन लावतीका तर्फबाट पुनरावेदन अदालत इलाममा पुनरावेदन परेकोमा सुरु जिल्ला अदालतको फैसला उल्टी गरी प्रतिवादीले पीडितलाई जबरजस्ती करणी गरेकोले प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीलाई मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको ३ नं. को देहाय ३ बमोजिम ८ (आठ) वर्ष कैद सजाय हुने तथा पीडितलाई रु.५०,०००।- (पचास हजार) रुपैयाँ क्षतिपूर्ति प्रतिवादीबाट भराई पाउने गरी मिति २०६८।०९।०५ मा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत इलामबाट भएको फैसला उपर प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीको यस अदालतसमक्ष पुनरावेदन परेको देखियो।

४६. उपरोक्त बमोजिमको तथ्य एवम् बहस जिकिर रहेको प्रस्तुत मुद्दाको मिसिल संलग्न कागजात अध्ययन गरी हेर्दा तत्कालीन पुनरावेदन अदालत इलामको फैसला मिलेको छ वा छैन ? प्रतिवादी चेतन लावतीको पुनरावेदन जिकिर पुग्न सक्ने हो वा होइन भन्ने सन्दर्भमा निर्णय दिनुपर्ने देखिन आयो।

४७. निर्णयतर्फ विचार गर्दा, प्रस्तुत मुद्दामा अभियोग दाबी बमोजिम प्रतिवादी उपर वर्ष १४ की परिवर्तित नाम सेलिना सुब्बा (शेर्मा) लाई विवाह गर्छु भनी प्रतिवादीको घरमा लगी मिति २०६६।१२।२२ देखि ऐ. २७ गतेसम्म जबरजस्ती करणी गरेको भन्ने जाहेरी दरखास्त भएको र पीडितको मौका तथा अदालतसमक्षको कागजमा यासोकबजारमा सौदा किनी घर फर्कने क्रममा प्रतिवादी चेतन लावती र अन्य साथीहरुले बाटोमा भेटी प्रतिवादी चेतन लावतीको घरतिर लगी मलाई विवाह गर्छु भनेका थिए। म समेत निजहरुसँग साथै लागी प्रतिवादीको घरमा गएँ। घरमा पुगेपछि मलाई कोठामा राखी लिम्बू संस्कार अनुसार विवाह गर्न देवारी बोलाई लगन सिन्दुर पोते गरी विधिवत विवाह भयो भनी विवाह भएको आशयको व्यहोरा उल्लेख भएको एवम् वस्तुस्थितिका मानिसहरुले समेत निज प्रतिवादीले पीडितलाई निजहरुको राजीखुशीले विवाह गरेको भनी आफ्नो भनाई उल्लेख गरेको देखिन्छ। त्यस्तै प्रकारले पीडितको स्वास्थ्य परीक्षण प्रतिवेदनमा योनिको झिल्ली च्यातिएको तर पुरानो भइसकेको यौन सम्पर्क भएको गर्भधारण हुन सक्ने सम्भावना रहेको भन्नेसमेत उल्लेख भएको देखिन्छ। पुनरावेदक प्रतिवादीले अदालतसमक्ष पीडितसँग प्रेम सम्बन्ध भई निजको ढिपीकै कारणले विवाह भएकोमा निजको माइती घरका सदस्यहरुले खै के कारणले रिसको आवेगमा जाहेरी दरखास्त दिएको र आफूले पीडितलाई जबरजस्ती करणी गरेको नभई सहमतिमा नै करणी लिनुदिनु गरेको भनी अभियोग दाबीलाई इन्कार गरी बयान गरेको देखिन्छ। पीडित र प्रतिवादीबीच मिति २०६६।१२।२२ मा सामाजिक परम्परा अनुसार विवाह भई पति पत्नी भएको भन्ने तथ्य मेचीनगर नगरपालिकाको कार्यालय, झापाबाट मिति २०६९/०५/१९ मा दर्ता नं. २३१ को विवाह दर्ताको प्रमाण-पत्र, पीडित नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) ले झापा जिल्ला अदालतमा लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध बिच्छेद गरिपाउँ भनी दिएको फिरादपत्र र पीडित तथा प्रतिवादीबीच लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध विच्छेद हुने गरी झापा जिल्ला अदालतबाट मिति २०६९/०५/२६ गते भएको मिलापत्रबाट समर्थित भएको पाइयो। उक्त सम्बन्ध बिच्छेद मुद्दाको फिरादपत्र हेर्दा पनि निज प्रतिवादीले पीडितलाई करणी गर्ने मनसायले ललाई फकाई गरी आफ्नो घरमा लगेको नभई राजिखुसीले विवाह गर्ने उ‌द्देश्यबाट आपसी सहमतिमा नै दुवै जना यी प्रतिवादीको घरमा गएको र लिम्बूहरुको धार्मिक परम्परा बमोजिम नै विवाह भएकोमा पीडितको माइतीपक्ष र प्रतिवादीको परिवारबीचमा कटुतापूर्ण सम्बन्धका कारण यी प्रतिवादीका विरुद्धमा उजुर दिएको भन्ने देखिन्छ।

४८. पीडितलाई ललाई फकाई लगि जबरजस्ती करणी गरेको भनी अभियोगमा उल्लेख गरे जस्तो गम्भीर अभियोगमा प्रतिवादीलाई कसूरदार स्थापित गर्नको निमित्त सो कसूर नै सर्वप्रथम शंकारहित तवरमा पुष्टि हुनुपर्ने फौजदारी कानूनको मूल मर्म एवम् सिद्धान्त रहेको छ। कसै विरुद्ध केवल अभियोग लगाउनु मात्र पर्याप्त आधार हुन सक्दैन । अभियोजनकर्ताले केवल अभियोग लगाउने मात्र नभई आफूले लगाएको अभियोगलाई ठोस, वस्तुनिष्ठ आधार र प्रमाणले पुष्टि गर्न सक्नु पर्दछ। विवादास्पद प्रमाण वा संदिग्ध र शंकाको अवस्थामा कसूरदार कायम गरी सजाय गर्न नमिल्ने, शंका जतिसुकै ठूलो भए पनि प्रमाणको रुप ग्रहण गर्न नमिल्ने (Even highest degree of suspicion cannot take place of evidence) भन्ने प्रमाणशास्त्रको सि‌द्धान्तसमेत रही आएको पाइन्छ। यस्तै प्रकारले कुनै कसुर स्थापित हुनको लागि प्रतिवादीको कार्य प्रत्यक्ष, सार्थक र निश्चयात्मक प्रमाणबाट शङ्‌कारहित तवरले पुष्टि भएको हुनुपर्दछ। प्रमाण ऐन, २०३१ को दफा २५ बमोजिम फौजदारी मुद्दामा अभियुक्त उपरको कसूर प्रमाणित गर्ने भार वादी पक्षमा रहने व्यवस्था छ। उक्त कानूनी व्यवस्था अनुसार फौजदारी कसुर सम्बन्धमा अभियोजन पक्षले प्रतिवादीउपर लगाएको आरोपलाई शङ्‌कारहित तवरले पुष्टि गर्नुपर्दछ। अभियोजन पक्षले लगाएको आरोप पुष्टि गर्ने क्रममा शड्‌काको कुनै गुञ्जाइस रहनु हुँदैन। शड्‌काको गुञ्जाइस उत्पन्न भएमा त्यसको फाइदा अभियुक्तले पाउने नै हुन्छ। तसर्थः उपरोक्त उल्लेखित आधार र प्रमाणबाट पुनरावेदक प्रतिवादी र नाम परिवर्तित सेलिना सुब्बा (शेर्मा) बीचमा प्रेम सम्बन्ध रहेकोले आपसी सहमतिमा विवाहसमेत भएको तथ्य निजहरुको बयान व्यहोरा, निजहरुबीचको बिवाह दर्ताको प्रमाणपत्र, झापा जिल्ला अदालतमा भएको सम्बन्ध विच्छेदको मिलापत्रसमेतबाट पुष्टि भएको देखिएको अवस्थामा प्रतिवादीले यी पीडितलाई ललाई फकाई प्रेमजालमा पारी जबरजस्ती करणी गर्नेसम्मको कसूर गरेको भन्ने वादी नेपाल सरकारको अभियोग दाबी ठोस र तथ्ययुक्त प्रमाणबाट खम्वीर हुन आएको नदेखिई निजहरुबीचमा कायम रहेको प्रेम सम्बन्धलाई वैवाहिक बन्धनमा परिणत गर्ने सहमति भई विवाह गरी पति पत्नीको सम्बन्ध कायम गरी बसी आएको देखियो।

४९. विवाह गर्ने र सहमतिमा करणी गर्ने उमेरको हद कानूनद्वारा निर्धारण गरिदिएको भएपनि तोकिएको उमेरको हद अगाडि नै बाह्य तत्त्वहरु जस्तै खानपान तथा प्रविधिमा आएको विकासका कारण यौवनावस्थामा प्रवेश गरेका बालबालिकामा प्राकृतिक तथा शारीरिक आवश्यकताले निम्त्याउने यौन चाहनाको मनोवैज्ञानिक पक्ष र त्यस्तो यौन चाहनामा परिवर्तन हुँदै आएको सन्दर्भ र परिवेशको संवेदनशिलतालाई समेत विचार गर्नु पर्ने हुन्छ। बालबालिकालाई अनुचित प्रभावमा पारी गरिने करणी बाहेक समान उमेर समूहका वा केही निश्चित उमेरको अन्तराल मात्र भएका बालबालिकाहरुबीच प्रेम सम्बन्ध तथा यौन चाहनाका कारण आपसमा निकटता रही शारीरिक सम्बन्ध वा करणी लेनदेन हुन सक्ने अवस्थालाई अनदेखा गरी कानूनको व्याख्या यन्त्रवत रुपमा गरी बालबालिकालाई सजाय निर्धारण गर्ने हो भने त्यस्ता बालबालिकाप्रति गरिने निर्णय विवेकसम्मत र न्यायोचित हुँदैन। यस्तै सन्दर्भमा बालबालिका संलग्न करणी सम्बन्धी विवादहरुमा विभिन्न देशहरुले उनीहरुको सकारात्मक प्रतिरक्षा (Affirmative defense) का लागि अपवादात्मक छुट्‌टै कानूनी व्यवस्थाको विकास गरेको पाइन्छ। भारतमा बालबालिकाहरुमा हुने करणी सम्बन्धी कसूरमा बालबालिकाहरुको हितको संरक्षणका लागि Protection of Children from Sexual Offences Act, 2012 (POCSO Act) मार्फत छुट्‌टै कानूनी व्यवस्था गरेको पाइन्छ। बालबालिकामा हुने करणी सम्बन्धी विवादको सम्बन्धमा Madras High Court ले Vijaylakshmi & Anr Vs. State Rep. (2021)' को मुद्दामा POCSO Act ले बालबालिकाको संरक्षण सम्बन्धमा अदालतले विवेक प्रयोग गरी न्याय गर्न सक्ने भन्ने समेतको व्याख्या भएको पाइन्छ। त्यसैगरी बालबालिका संलग्न करणी सम्बन्धी विवादमा अमेरिकाका विभिन्न state हरुमा Romeo and Juliet law को व्यवस्था गरी परिस्थितिवस करणीको विवादमा परेका बालबालिकाको संरक्षणका लागि छुट्‌टै कानूनी व्यवस्था गरेको पाइन्छ । उक्त व्यवस्था अनुसार अमेरिकाको टेक्सास (Texas) राज्यले कानूनी रुपमा सहमतिमा भएको यौन सम्पर्क (करणी) गर्ने व्यक्तिहरु बीचको उमेर ३ वर्ष वा सोभन्दा कम उमेरका युवा युवतीबीच सहमतिमा करणी भएमा त्यस्ता व्यक्तिलाई Romeo and Juliet Law अनुसारको कानून आकर्षित हुने व्यवस्था रहेको पाइन्छ।' (e) It is an affirmative defense to prosecution under Subsection (a)(2):

(1) that the actor was the spouse of the child at the time of the offense; or

(2) that:

(A) the actor was not more than three years older than the victim and at the time of the offense:

(i) was not required under Chapter 62, Code of Criminal Procedure, to register for life as a sex offender; or

(ii) was not a person who under Chapter 62, Code of Criminal Procedure, had a reportable conviction or adjudication for an offense under this section; and

(B) the victim:

(i) was a child of 14 years of age or older; and

(ii) was not:

(a) a person whom the actor was prohibited from marrying or purporting to marry or with whom the actor was prohibited from living under the appearance of being married under Section 25.01;

यस्तो कानूनले बालबालिकाबीच हुने करणीलाई कानून बमोजिम हुने जवरजस्ती करणी (Statutory rape) को वर्गभित्र राखी सजाय हुने व्यवस्थाको विकल्पको रुपमा सकारात्मक सुरक्षात्मक दृष्टिकोणबाट लिएको हुन्छ। यस्तो कानूनले बालबालिकाहरुले प्राकृतिक रुपमा शारीरिक विकासको कारणबाट उत्पन्न हुने परिस्थितिका कारण आपसी प्रेम सम्बन्धमा परी करणी भएको अवस्थामा निजहरुको यथार्थ अवस्थाको विश्लेषण गरेर तिनीहरुको समूचित संरक्षण गर्नु पर्ने उद्देश्य लिएको हुन्छ। यसले बालबालिकाहरुलाई भविष्यमा नकारात्मक असर नपरोस भनी उचित संरक्षणको लागि "affirmative defense" लाई बढावा दिएको हुन्छ। यस्तो कानूनले बालबालिका प्रति गरिने न्याय (Juvenile Justice) लाई जोड दिएको हुन्छ ।

५० प्रस्तुत सन्दर्भमा पुनरावेदक प्रतिवादी र पीडितबीच पहिलेदेखि चिनजान भई फोनमा सम्पर्क भैरहेको भन्ने देखिएको अवस्थाबाट प्रतिवादी र पीडितबीच प्रेम सम्बन्ध रहेको, प्रतिवादी १७ वर्षको र पीडित १४ वर्षको रहेको अवस्थामा सहमतिमा निजहरुको विवाह भएको भन्ने देखिएको र निजहरुको वैवाहिक स्थिति स्थापित रहेको अवस्थामा निज प्रतिवादी उपर जबरजस्ती करणीको मुद्दा लागेको देखिएको हुँदा उपर्युक्त सम्पूर्ण अवस्थाहरुको समुचित विश्लेषण नगरी यी प्रतिवादीलाई कठोर सजाय गर्दा न्यायको मकसद पूरा हुने देखिंदैन ।

५१. प्रस्तुत मुद्दाको वारदात मिति २०६६।१२।२२ मा भएको हुँदा मुलुकी ऐन प्रचलित रहेको अवस्था देखियो। तत्कालीन मुलुकी ऐन, विहावरीको महलको २ नं. मा "विहावरी गर्दा महिला र पुरुषको उमेर संरक्षकको मञ्जुरी भए अठार वर्ष र संरक्षकको मञ्जुरी नभए बीस वर्ष नपुगी विहावरी गर्न गराउन हुँदैन। विवाह गरे गराएमा सो गर्ने गराउनेमध्ये उमेर पुगेका मुख्यलाई देहाय बमोजिम हुन्छ" भन्ने व्यवस्था रहेकोछ। उक्त कानूनी व्यवस्थाले विवाह गर्ने उमेरको हदसम्म खुलाई त्यस्तो हदभन्दा कम उमेरकाले विवाह गर्न नहुने भन्नेसम्मको व्यवस्था गरेको अवस्था छ। तर, उक्त कानूनी व्यवस्थाले त्यस किसिमको विवाह स्वतः बदर हुने (void) भनी खुलाएको देखिंदैन। ऐ. को देहाय-९ मा "लोग्नेमानिस वा स्वास्नीमानिसमध्ये कसैको उमेर अठार वर्ष नपुगी विवाह भएको रहेछ र सन्तान पनि जन्मेको रहेनछन् भने अठार वर्ष उमेर नपुगी विवाह भएकोले अठार वर्ष पुगेपछि मञ्जुरी नगरे त्यस्तो विवाह बदर गर्न पाउँछ" भन्ने व्यवस्था रहेको छ। उक्त व्यवस्थाबाट समेत उमेर नपुगी भएको विवाह बदर हुने (Void) नभई बदर गर्न सकिने (Voidable) सम्मको कानूनी व्यवस्था रहेको पाइन्छ। तत्कालीन मुलुकी ऐन, विहावरीको महलमा उमेर नपुगी भएको विवाहलाई स्वतः बदर हुने प्रकृतिको विवाहको परिभाषाभित्र राखेको देखिंदैन। प्रस्तुत मुद्दामा प्रतिवादी र पीडितबीच परम्परा अनुसार विवाह गरी विवाह दर्तासमेत गरेको र निजहरुबीच सम्बन्ध बिच्छेद मुद्दा चली सम्बन्ध बिच्छेदसमेत भएको अवस्था देखिएको हुँदा वैवाहिक स्थिति स्थापित भएको अवस्थामा निजहरुबीच करणी लेनदेन भएको पाइयो। वैवाहिक अवस्थामा भएको यौन सम्पर्कलाई जवरजस्ती करणी महलको ३ नं. को देहाय-३ बमोजिम सजाय गर्नु कानूनसंगत हुने देखिएन।

५२. प्रतिवादी र पीडितबीच विवाह भई सामाजिक परिवेशमा आफ्नो धार्मिक मान्यता, रीतिरिवाज र चालचलन बमोजिम पति पत्नीको रुपमा स्वीकार गरी बसेको तथ्य स्थापित हुन आएको पाइन्छ। यसबाट वैवाहिक जोडी बीचमा आपसी सहमतिमा हुन सक्ने करणी अपराधिक मनसाय नभई सामाजिक मूल्य मान्यता, समाज विकासको आधारभूत पक्ष एवम् शारीरिक आवश्यकता भएकोले विवाहित पति पत्नी बीचको आपसी सहमति र भावनाका साथ भएको शारीरिक सम्पर्क भन्दा अन्यथा रुपमा हेरी कसूर कायम गर्नु न्यायोचित हुँदैन। विवाह गरी सँगै बस्ने सहमति गर्नु र विवाह गरी केही समय पीडित र प्रतिवादी सँगैसाथै रहेको अवस्थामा भएको शारीरिक तथा यौनसम्बन्धलाई लिएर जबरजस्ती करणीजस्तो गम्भीर कसूरमा कठोर सजाय गर्नुसमेत विवेकसम्मत हुने देखिंदैन। विधिकर्ताले समेत यस्ता प्रकृतिका कसूरमा अन्य जबरजस्ती करणीको कसूरमा भन्दा कम सजाय हुने व्यवस्था मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको ३ नं. को देहाय ६ मा गरेको देखिन्छ।

५३. उपरोक्त उल्लेख भए बमोजिम प्रस्तुत मुद्दामा यी पुनरावेदक प्रतिवादी निर्दोष रहेको वा कुनै कानूनले बर्जित गरेको कसूर नगरेको भन्ने पनि होइन। मिसिल संलग्न पीडित नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) को अनुसन्धान अधिकारी र सुरु अदालतसमक्ष गरेको बयान वेहोराबाट यी पुनरावेदक प्रतिवादी चेतन लावतीले आफ्नो श्रीमतीको मञ्जुरी नलिई बिना सहमति करणी गरेको भन्ने देखिन आयो। तत्काल प्रचलित मुलुकी ऐन, जबरजस्ती र सन्तान पनि जन्मेको रहेनछन् भने अठार वर्ष उमेर नपुगी विवाह भएकोले अठार वर्ष पुगेपछि मञ्जुरी नगरे त्यस्तो विवाह बदर गर्न पाउँछ" भन्ने व्यवस्था रहेको छ। उक्त व्यवस्थाबाट समेत उमेर नपुगी भएको विवाह बदर हुने (Void) नभई बदर गर्न सकिने (Voidable) सम्मको कानूनी व्यवस्था रहेको पाइन्छ। तत्कालीन मुलुकी ऐन, विहावरीको महलमा उमेर नपुगी भएको विवाहलाई स्वतः बदर हुने प्रकृतिको विवाहको परिभाषाभित्र राखेको देखिंदैन। प्रस्तुत मुद्दामा प्रतिवादी र पीडितबीच परम्परा अनुसार विवाह गरी विवाह दर्तासमेत गरेको र निजहरुबीच सम्बन्ध बिच्छेद मुद्दा चली सम्बन्ध बिच्छेदसमेत भएको अवस्था देखिएको हुँदा वैवाहिक स्थिति स्थापित भएको अवस्थामा निजहरुबीच करणी लेनदेन भएको पाइयो। वैवाहिक अवस्थामा भएको यौन सम्पर्कलाई जवरजस्ती करणी महलको ३ नं. को देहाय-३ बमोजिम सजाय गर्नु कानूनसंगत हुने देखिएन।

५२. प्रतिवादी र पीडितबीच विवाह भई सामाजिक परिवेशमा आफ्नो धार्मिक मान्यता, रीतिरिवाज र चालचलन बमोजिम पति पत्नीको रुपमा स्वीकार गरी बसेको तथ्य स्थापित हुन आएको पाइन्छ। यसबाट वैवाहिक जोडी बीचमा आपसी सहमतिमा हुन सक्ने करणी अपराधिक मनसाय नभई सामाजिक मूल्य मान्यता, समाज विकासको आधारभूत पक्ष एवम् शारीरिक आवश्यकता भएकोले विवाहित पति पत्नी बीचको आपसी सहमति र भावनाका साथ भएको शारीरिक सम्पर्क भन्दा अन्यथा रुपमा हेरी कसूर कायम गर्नु न्यायोचित हुँदैन। विवाह गरी सँगै बस्ने सहमति गर्नु र विवाह गरी केही समय पीडित र प्रतिवादी सँगैसाथै रहेको अवस्थामा भएको शारीरिक तथा यौनसम्बन्धलाई लिएर जबरजस्ती करणीजस्तो गम्भीर कसूरमा कठोर सजाय गर्नुसमेत विवेकसम्मत हुने देखिंदैन। विधिकर्ताले समेत यस्ता प्रकृतिका कसूरमा अन्य जबरजस्ती करणीको कसूरमा भन्दा कम सजाय हुने व्यवस्था मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको ३ नं. को देहाय ६ मा गरेको देखिन्छ।

५३. उपरोक्त उल्लेख भए बमोजिम प्रस्तुत मुद्दामा यी पुनरावेदक प्रतिवादी निर्दोष रहेको वा कुनै कानूनले बर्जित गरेको कसूर नगरेको भन्ने पनि होइन। मिसिल संलग्न पीडित नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) को अनुसन्धान अधिकारी र सुरु अदालतसमक्ष गरेको बयान वेहोराबाट यी पुनरावेदक प्रतिवादी चेतन लावतीले आफ्नो श्रीमतीको मञ्जुरी नलिई बिना सहमति करणी गरेको भन्ने देखिन आयो। तत्काल प्रचलित मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको १ नं. मा कसैले कुनै महिलालाई निजको मञ्जुरी नलिई करणी गरेमा निजले जबरजस्ती करणी गरेको ठहर्छ भन्ने उल्लेख गरी मञ्जुरी बिनाको करणीलाई अपराधिक कार्यको रुपमा व्याख्या गरेको देखिन्छ। यसबाट यी पुनरावेदक प्रतिवादीको कार्य जबरजस्ती करणीको अपराधिक कार्य रहेको देखिन आयो। यसरी यी पुनरावेदक प्रतिवादीको क्रिया जबरजस्ती करणीको अपराधिक कार्य भएकोले निजलाई के कस्तो कारबाही गर्ने भन्ने तर्फ विचार गर्दा, मुलुकी ऐन जबरजस्ती करणीको महलको ३ नं. मा जबरजस्ती करणी गर्नेलाई हुने सजायको उल्लेख गरी देहाय ६ मा यस नम्बरमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि लोग्नेले स्वास्नीलाई जबरजस्ती करणी गरेमा तीन महिनादेखि छ महिनासम्म कैद हुने व्यवस्था गरेको छ। माथि प्रकरणहरुमा विवेचना गरिए बमोजिम प्रतिवादी र पीडितबीच प्रेम सम्बन्धका कारणबाट आपसी सहमतिमा विवाह गर्ने सम्मको कार्य भएकोले निज पीडित र प्रतिवादीबीच सम्बन्ध विच्छेद नहुँदासम्म निजहरु बीचको विवाह बदर नभई विवाहबाट पति पत् करणीको महलको १ नं. मा कसैले कुनै महिलालाई निजको मञ्जुरी नलिई करणी गरेमा निजले जबरजस्ती करणी गरेको ठहर्छ भन्ने उल्लेख गरी मञ्जुरी बिनाको करणीलाई अपराधिक कार्यको रुपमा व्याख्या गरेको देखिन्छ। यसबाट यी पुनरावेदक प्रतिवादीको कार्य जबरजस्ती करणीको अपराधिक कार्य रहेको देखिन आयो। यसरी यी पुनरावेदक प्रतिवादीको क्रिया जबरजस्ती करणीको अपराधिक कार्य भएकोले निजलाई के कस्तो कारबाही गर्ने भन्ने तर्फ विचार गर्दा, मुलुकी ऐन जबरजस्ती करणीको महलको ३ नं. मा जबरजस्ती करणी गर्नेलाई हुने सजायको उल्लेख गरी देहाय ६ मा यस नम्बरमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि लोग्नेले स्वास्नीलाई जबरजस्ती करणी गरेमा तीन महिनादेखि छ महिनासम्म कैद हुने व्यवस्था गरेको छ। माथि प्रकरणहरुमा विवेचना गरिए बमोजिम प्रतिवादी र पीडितबीच प्रेम सम्बन्धका कारणबाट आपसी सहमतिमा विवाह गर्ने सम्मको कार्य भएकोले निज पीडित र प्रतिवादीबीच सम्बन्ध विच्छेद नहुँदासम्म निजहरु बीचको विवाह बदर नभई विवाहबाट पति पत्नी भएको भन्ने तथ्यहरु मिसिल संलग्न निजहरुबीचको बिवाह दर्ताको प्रमाणपत्र, झापा जिल्ला अदालतमा पीडितले लोग्ने स्वास्नीको सम्बन्ध बिच्छेद गरी पाउँ भनी दायर गरेको फिरादपत्र र सोही मुद्दामा यी पुनरावेदक प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावती र पीडित नाम परिवर्तन सेलिना सुब्बा (शेर्मा) बीचमा सम्बन्ध विच्छेद हुने गरी झापा जिल्ला अदालतमा भएको मिलापत्रसमेतले पुष्टि गरेको देखिएकोले परम्परा अनुसार विवाह भएको तथ्य स्थापित भई विवाहित जोडी कायम भएकै अवस्थामा जवरजस्ती करणी गरेमा अन्य अवस्थामा भएको जवरजस्ती करणी गर्ने व्यक्तिलाई हुने सजाय सरह विवाहितहरु बीच भएको जवरजस्ती करणीलाई पनि सजाय गर्नु न्यायोचित हुँदैन। विवाहित जोडीहरुबीचमा करणी भएको तर त्यस्तो करणीमा महिलाको असहमति रहेको देखिएको अवस्थामा तत्काल प्रचलित मुलुकी ऐन, जबरजस्ती करणीको महलको १ नं. बमोजिमको कसूर कायम गरी ऐ. महलको ३ नं. को देहाय ६ बमोजिमको सजाय गर्दा नै न्यायोचित हुने देखिन्छ।

५४. अतः माथि उल्लिखित आधार, कारण, कानूनी व्यवस्था, प्रतिपादित नजिर सिद्धान्त समेतका आधारमा प्रस्तुत मुद्दामा पीडितले आफूलाई प्रतिवादीले जबरजस्ती करणी गरेको भनी बकपत्रसमेत गरेको देखिएको, पीडितसँग विवाहपश्चात् करणी गरेको भनी प्रतिवादीले मौकामा बयान गरेको र पीडितको शारीरिक परीक्षणबाट योनिको झिल्ली च्यातिएको भनी परीक्षण प्रतिवेदनमा उल्लेख भएबाट यी पुनरावेदक प्रतिवादीले पीडितलाई मञ्जुरी बेगर

निजलाई कानूनबमोजिम उमेर पुगेको व्यक्तिलाई हुने सजायको दुई तिहाई सजाय हुनेछ" भन्ने व्यवस्था रहेको छ। त्यसैगरी मुलुकी अपराध संहिता, २०७४ को दफा ४५(४) को व्यवस्था हेर्दा १६ वर्ष वा सोह्र वर्षभन्दा माथि र अठार वर्षभन्दा कम उमेरको व्यक्तिले कुनै कसूर गरेमा निजलाई उमेर पुगेको व्यक्तिलाई कानून बमोजिम हुने सजायको दुई तिहाई सजाय हुनेछ" भन्ने कानूनी व्यवस्था रहेको देखिँदा यी प्रतिवादीलाई ठहरेको कैद तथा सजायमा दुई तिहाई मात्र सजाय गर्नुपर्ने हुँदा निजलाई ठहरेको ३ (तीन) महिना कैदको दुई तिहाईले हुने २ (दुई) महिना कैद सजाय हुने ठहर्छ। अरुमा तपसिलबमोजिम गर्नु ।

तपसिल

माथि ठहर खण्डमा लेखिएबमोजिम तत्कालीन पुनरावेदन अदालत इलामको फैसला केही उल्टी भई यी पुनरावेदक प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीलाई २ (दुई) महिना कैद हुने ठहरेकोले पुनरावेदन अदालत इलामको फैसला बमोजिम यी प्रतिवादीको नाममा ८ (आठ) वर्षको कैदको लगत कसिएको भए उक्त लगत कट्टा गरी २ महिना कैदको लगत कस्नु भनी सुरु पाँचथर जिल्ला अदालतलाई लेखी पठाउनू-१ यी पुनरावेदक प्रतिवादी मिति २०७५।११।२२ बाट थुनामा रहेको देखिएबाट फैसलाले ठहरेको कैद यी पुनरावेदक प्रतिवादीले भुक्तान गरिसकेको देखिँदा अन्य मुद्दा वा कुनै कारणबाट निजलाई थुनामा राख्नुपर्ने नदेखिए प्रस्तुत मुद्दाबाट यी पुनरावेदक प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीलाई थुनामुक्त गरिदिनु भनी थुनामा रहेको कारागार कार्यालयलाई लेखी पठाउनू

माथि ठहर खण्डमा लेखिएबमोजिम यी पुनरावेदक प्रतिवादीबाट पीडितले रु. २५,०००।- (पच्चीस हजार) क्षतिपूर्ति भराई पाउने ठहरेकोले सोको सूचना पीडितालाई दिई झिकाई निजलाई कानूनबमोजिम भराई दिनु भनी सुरु पाँचथर जिल्ला अदालतमा लेखी पठाउनू - ३ फैसलाको जानकारी पुनरावेदक प्रतिवादी टिका भन्ने चेतन लावतीलाई र महान्यायाधिवक्ताको कार्यालयलाई दिनू

प्रस्तुत फैसलाको विद्युतीय प्रति अपलोड गरी मिसिल नियमानुसार अभिलेख शाखामा बुझाई दिनू-

प्रकाशमान सिंह राउत

न्यायाधीश

उक्त रायमा म सहमत छु।

कुमार रेग्मी

न्यायाधीश

इजलास अधिकृतः कुमार खतिवडा

फैसला लेखन कार्यमा सहयोग गर्नेः नबिन आचार्य (शाखा अधिकृत) कम्प्युटर अपरेटरः मन्जिता ढुंगाना संवत् २०७८ साल असोज १४ गते रोज ५ शुभम्