Notary Services: An Introduction

Notary Public के हो?

Notary Public भनेको सरकारले अधिकृत (Authorized) गरेको यस्तो व्यक्ति हो जसले विभिन्न कानूनी कागजातको हस्ताक्षर प्रमाणित, व्यक्तिको पहिचान पुष्टि, तथा शपथ–प्रतिज्ञा गराउने काम गर्दछ।

यो व्यक्तिले कागजात सत्य हो, हस्ताक्षर गर्ने व्यक्ति आफू नै हो, र उनले स्वेच्छाले हस्ताक्षर गरेको हो भन्ने कुरा प्रमाणित गर्छ।

नेपालमा Notary Public लाई “नोटरी पब्लिक प्रमाणित अधिकारी” पनि भनिन्छ।

Notary Public का मुख्य कामहरू

कागजातमा गरिएको हस्ताक्षर प्रमाणित गर्ने

प्रतिलिपि (photocopy / copy) प्रमाणित गर्ने

अनुवाद (Translation) प्रमाणित गर्ने

शपथ/प्रतिज्ञा (Affidavit, Sworn Statement) गराउने

विदेश जाने कागजातहरू प्रमाणित गर्ने

Power of Attorney (अधिकार प्रत्यायोजन पत्र) बनाउने, प्रमाणित गर्ने

Notary Public को इतिहास

१. प्राचीन रोमबाट शुरुआत

Notary (Notarius) को अवधारणा प्राचीन रोमन साम्राज्यबाट सुरु भएको हो। त्यतिबेला Notarius भनिने व्यक्तिहरूले राजकीय तथा कानूनी निर्णयहरू नोट गर्ने, अभिलेख राख्ने, तथा नागरिकका गोप्य करारहरू लेखिदिने गर्थे। उनीहरूलाई अत्यन्त विश्वसनीय अधिकारी मानिन्थ्यो।

२. मध्ययुग (Middle Ages)

युरोपका विभिन्न देशहरूमा क्याथोलिक चर्च र राजाहरूले नोटरी नियुक्त गर्न थाले। Notary हरूले व्यापार, सम्पत्ति, विवाह, करार, बन्दोबस्त जस्ता कागजातहरू प्रमाणित गर्थे। उनीहरूको भूमिका कानूनी प्रक्रियाको आधारस्तम्भ बन्यो।

३. आधुनिक युग

१७ औँ–१९ औँ शताब्दीसम्म आई नोटरीलाई राज्यले License दिन थाले।

व्यापार र अन्तर्राष्ट्रिय कारोबार बढ्दै गएपछि नोटरी सेवाको आवश्यकता विश्वभर विस्तार भयो।

Nepal मा Notary Public को विकासक्रम

१. नेपालमा नोटरीको अवधारणा (२०५० दशक अघि नसकेका प्रयास)

नेपालमा पुराना दिनमा कागजात प्रमाणिकरणका लागि न्यायाधीश, सहायक नायब सुब्बा, स्थानीय प्रशासन, दूतावास आदि प्रयोग गरिन्थ्यो। तर विशेष Notary Public व्यवस्था थिएन।

२. Notary Public ऐन २०६३

नेपालमा आधिकारिकरूपमा पहिलोपटक Notary Public Act, 2063 (2006 AD) मार्फत नोटरी प्रणाली सुरु भयो। यो नेपालको कानूनी इतिहासमा एक महत्वपूर्ण मोड थियो।

३. Notary Public नियमावली २०६४

ऐन लागू भएपछि सरकारद्वारा नोटरी सार्वजनिक नियमावली २०६४ बनाइयो। यसले योग्यता, परीक्षा, नियुक्ति प्रक्रिया, दायित्व, शुल्क, अनुशासन आदि सबै व्यवस्थालाई स्पष्ट गर्‍यो।

४. नेपालमा नोटरीको वर्तमान अवस्था

अहिले नेपालमा धेरै नोटरी अफिसरहरू सार्वजनिक कार्यरत छन्। Notary Council (नोटरी सार्वजनिक परिषद्) ले उनीहरूको लाइसेन्स, नवीकरण, तालिम र नियमन गर्छ। अदालत, बैंक, सरकारी कार्यालय, विदेश जाने कागजात, निजी करारहरू सबैमा नोटरी प्रमाणित कागजात अनिवार्य हुँदै गएको छ।

नोटरी सार्वजनिकको विकासले ल्याएको परिवर्तन

कागजात प्रमाणिकरण झन्झटमुक्त भयो

समान सेवा र मानक प्रक्रिया स्थापित भयो

अदालत तथा प्रशासनको भार कम भयो

विदेशी संस्थाले पनि नेपालबाट प्रमाणित कागजातलाई विश्वसनीय मान्न थाले

कानूनी पारदर्शिता र विश्वास बढ्यो

Notary Public (नोटरी सार्वजनिक) का काम, कर्तव्य, र अधिकार

Notary Public का काम (Functions / Duties)

१. कागजातमा हस्ताक्षर प्रमाणित गर्ने (व्यक्तिको पहिचान हेरेर)

स्वेच्छाले हस्ताक्षर गरेको हो भनेर पुष्टि गरेर

आधिकारिक छाप र दर्ता नम्बर राखेर

२. प्रतिलिपि प्रमाणिकरण (Copy Certification)

मूल कागजात हेरेर उसका फोटोकपी/डुप्लिकेट ‘सत्यप्रतिलिपि’ हो भन्ने प्रमाणित गर्ने।

३. अनुवाद (Translation) प्रमाणित गर्ने

अनुवादक स्वयं नोटरी भएमा अनुवाद प्रमाणित गर्ने, अन्य अनुवादकले गरेको अनुवाद सही छ भनी Notary प्रमाणित गर्ने।

४. शपथ–प्रतिज्ञा गराउने (Affidavit / Sworn Statement)

कागजमा व्यक्तिगत बयान राखेर, सो बयान सत्य भएको स्वीकार गराउने, व्यक्तिलाई कानुनी शपथ गराउने

५. Power of Attorney प्रमाणित गर्ने

अधिकार प्रत्यायोजन पत्र (बकसपत्र)लाई प्रमाणित गर्ने, व्यक्ति आफैं उपस्थित भएर अधिकार दिएको हो भनेर पुष्टि

६. विदेश जाने कागजातहरू प्रमाणित गर्ने

Academic certificates

Relationship verification

Birth certificate

Police report

वकिल/सरकारी कागजात आदि

७. करारपत्र (Agreement) प्रमाणित गर्ने

८. Declaration, Undertaking, Consent Letter प्रमाणित गर्ने

९. दफा–दर्ता राख्ने

हरेक प्रमाणिकरण कार्यको रजिस्टर बुक राख्ने

मागे अदालत वा परिषदलाई प्रतिवेदन उपलब्ध गराउने

Notary Public का कर्तव्य (Obligations)

१. निष्पक्षता र सत्य निष्ठा

कुनै पक्षपाती नहुने

गलत कागजातलाई प्रमाणित नगर्ने

२. पहिचान (Identity Verification) अनिवार्य गर्ने

कागजातमा हस्ताक्षर गर्ने व्यक्ति

उपस्थित नै छ कि छैन?

नागरिकता/पासपोर्ट/ID सही छ कि छैन?

हेरेर मात्र प्रमाणित गर्ने।

३. अभिलेख सुरक्षित राख्ने

रजिस्टर बुक ५ वर्ष वा कानूनी अवधिअनुसार सुरक्षित राख्ने

Notary Council वा अदालतले मागे फाइल उपलब्ध गराउने

४. गोपनीयता कायम गर्ने

प्रयोगकर्ताको निजी विवरण गोप्य राख्ने

बिना अनुमति कसैसँग साझा नगर्ने

५. कानुन अनुसार मात्र काम गर्ने। Notary Public Act 2063, Notary Public Regulation 2064

परिषद्को निर्देशन

६. अवैध काम अस्वीकार गर्ने

नक्कली कागजात

झुटो बयान

ठगी वा धोखाधडीको प्रयोजन भएका कागजात

कुनै हालतमा प्रमाणित नगर्ने

७. समयमै लाइसेन्स नवीकरण गर्ने

Notary Public का अधिकार (Powers)

१. कागजात प्रमाणिकरण गर्ने अधिकार

हस्ताक्षर

प्रतिलिपि

अनुवाद

शपथपत्र

Power of Attorney

करार–सम्झौता

२. कागजात अस्वीकार गर्ने अधिकार

कागजात गलत छ भन्ने ठहर भएमा

व्यक्ति उपस्थित नभएमा

कागजातको उद्देश्य शंकास्पद भएमा

३. शुल्क लिन पाउने अधिकार

Notary Council ले तोकेको दरअनुसार शुल्क

कुमार्ग शुल्क लिने अधिकार छैन—बरु कारबाही हुन्छ

४. लाइसेन्स प्रयोग गर्ने अधिकार

अधिकृत छाप (Seal)

दर्ता नम्बर

कार्यालय सञ्चालन

५. कानुनी सुरक्षाको अधिकार

नोटरीले इमानदार काम गर्दा

कसैले नाजायज रूपमा डर–धम्की दिन मिल्दैन, कानुनले सुरक्षा दिन्छ।